Vlaanderen.be www.milieurapport.be
Je bent hier: Home / Systemen / Energie / Groene warmte en koeling

Verwarming en koeling op basis van hernieuwbare energiebronnen (groene warmte en koeling)

Het begrip 'groene warmte' omvat uiteenlopende technologieën waarbij warmte wordt opgewekt uit hernieuwbare energiebronnen: enerzijds grootschalige toepassingen van (meestal) biomassa, en anderzijds relatief kleinschalige toepassingen van (thermische) zonne-energie, houtketels en -kachels, koude-warmteopslag en warmtepompen. Enkele van deze technieken kunnen ook ingezet worden om te zorgen voor (groene) koeling van bv. gebouwen.

Deze indicator geeft een overzicht van de jaarlijks geproduceerde hoeveelheid (nuttige) groene warmte en koeling in Vlaanderen.

Evaluatie: Icon neutraal
Laatst bijgewerkt: mei 2020
Actualisatie: Jaarlijks
Contactpersoon: Sander Devriendt

Doelstellingen

In de Europese Richtlijn Hernieuwbare Energie van 2009 (2009/28/EG) werden bindende doelstellingen vooropgesteld om het aandeel uit hernieuwbare bronnen ten opzichte van het totale energiegebruik op te krikken naar 20 %. Voor elk EU-land werden individuele doelstellingen opgelegd voor het aandeel hernieuwbare energie, België moet het aandeel hernieuwbare energie optrekken van 2,2 % in 2005 naar 13 % in 2020. Elk land kan zelf bepalen hoe deze doelstelling verder wordt gespecificeerd naar groene stroom, groene warmte & koeling en biobrandstoffen. Door de Europese Richtlijn Hernieuwbare Energie van 2018 (EU/2018/2001) moet het aandeel hernieuwbare energie opgetrokken worden tot 32 % in de EU tegen 2030. De Belgische indicatieve bijdrage bedraagt 25 %. 

Eind 2015 kwamen de verschillende overheden in ons land overeen dat Vlaanderen in 2020 zal instaan voor 2,156 Mtep (miljoen ton petroleumequivalenten) of 90,3 PJ hernieuwbare energie, goed voor 51 % van de benodigde hoeveelheid om de doelstelling van 13 % hernieuwbare energie in België tijdig te realiseren. Vlaanderen streeft ernaar om tegen 2020 33,1 PJ aan groene warmte te produceren, tegen 2030 moet dit verder stijgen naar 34,9 PJ.

Hoofdzakelijk biomassa

Het gebruik van biomassa, zoals hout in kachels, als groene warmtebron is niet nieuw. In 2005 werd bijna enkel biomassa gebruikt als hernieuwbare warmtebron, de helft hiervan komt op rekening van de huishoudens die biomassa, hout en pellets, gebruiken als (bij)verwarming of sfeerverwarming. Een ander groot deel is afkomstig van biomassa-installaties en warmtekrachtkoppelingen (WKK), waarbij zowel warmte als elektriciteit wordt opgewekt op basis van diverse soorten biomassa.
In 2005 was 2,7 % van alle warmte groen, in 2018 was dit verdubbeld naar 5,3 %.  Het aandeel van de nieuwere technologieën zoals zonneboilers en warmtepompen winnen langzaam maar zeker terrein maar vertegenwoordigen nog steeds maar 8,2 % van de groene warmte of 0,43 % van de totale warmteproductie (figuur 2). Het aantal warmtepompen kent een zeer hoge groeivoet, in de periode 2005-2018 steeg het aantal jaarlijks gemiddeld met 20 %. In 2018 was er een stijging van 32 % ten opzichte van 2017. Bij zonneboilers lag de groeivoet hoog rond 2005-2010 met gemiddelde 30 %, de laatste jaren steeg dit veel langzamer en in 2018 was er slechts een stijging van 3,2 % ten opzichte van 2017.
De stijging van hernieuwbare warmte steeg van 2,76 PJ naar 5,26 PJ en dit vooral onder impuls van de biomassa. De schommelingen (figuur 1) worden veroorzaakt door mildere winters, zoals 2011 en 2014, waar de warmtevraag lager ligt.

85 % van de doelstelling behaald

In 2018 werd 85 % van de doelstelling voor 2020 behaald, er resten nog slecht twee jaar om deze doelstelling tegen 2020 te behalen (figuur 1, doel 2020).  

In het Vlaamse Energie- en Klimaatplan 2021-2030 zijn de doelstellingen voor 2030 opgenomen. Tegen 2030 wil men de hoeveelheid groene warmte optrekken naar 34,9 PJ tegen 2030, waarbij voor de verschillende bronnen van groene warmte afzonderlijke doelstellingen zijn vooropgesteld (figuur 1, doel 2030). Biomassa zal nog steeds meer dan driekwart van de groene warmte voorzien (92% in 2018), maar hier zal een shift worden doorgevoerd waarbij minder biomassa zou gebruikt worden door huishoudens en er wordt omgeschakeld naar middelgrote installaties en het gebruik van (kleinschalige) warmtenetten. Houtverbranding bij huishoudens draagt wel bij tot de doelstellingen van hernieuwbare energie, maar heeft een aanzienlijke impact op de luchtkwaliteit (zie Milieuschadekosten van verschillende technologieën voor woningverwarming). Via de Green Deal Huishoudelijke Houtverwarming wordt getracht de uitstoot van huishoudelijke houtverwarming met 50 % te laten dalen en wordt gestreefd naar een 100 % buitengebruikstelling van verouderde toestellen tegen 2030. Naast de houtproducten (stukhout, pellets…) is er ook een grotere rol weggelegd voor biogas op basis van bijv. vergisting van biomassa.

De hernieuwbare warmte geleverd door bestaande technologieën zoals zonneboiler en warmtepompen zullen tegen 2030 respectievelijk verdubbelen en verdrievoudigen. Samen zouden ze dan 18 % van de groene warmte voorzien. Vooral warmtepompen zouden in de toekomst sterk toenemen. Vanaf 2021 kunnen immers geen stookolieketels meer geplaatst worden bij nieuwbouw en ingrijpende energetische renovaties. Aardgasaansluiting bij nieuwe grote verkavelingen en grote appartementsgebouwen zou enkel nog voor collectieve verwarming via warmtekrachtkoppeling of in combinatie met een hernieuwbaar energiesysteem als hoofdverwarming mogelijk worden.

Naast de bestaande technologieën wordt er tegen 2030 ook ingezet op geothermie, deze technologie is vrij nieuw en er wordt volop ingezet op enkele projecten bij het Vlaams Instituut voor Technologische Ontwikkeling (VITO). De warmte die wordt gewonnen dankzij geothermie zal gebruikt worden voor het voeden van een warmtenet. Tegen 2030 zou er 2,14 PJ aan geothermische warmte moeten worden opgewekt of 6 % van de totale groene warmte.

www.milieurapport.be is een officiële website van de Vlaamse overheid

Elke dag opnieuw werkt de Vlaamse Milieumaatschappij aan het milieu van morgen. Water, lucht en milieurapportering zijn onze kerntaken.