Vlaanderen.be www.milieurapport.be
Je bent hier: Home / Sectoren / Transport / Energiegebruik transport

Totaal energiegebruik door transport

De sector transport omvat wegverkeer, scheepvaart, spoorverkeer en luchtvaart. Ze veroorzaakt milieudruk door het gebruik van energiebronnen: fossiele brandstoffen (diesel, benzine, LPG, zware stookolie, kerosine en CNG), biobrandstoffen en elektriciteit.

Deze indicator bespreekt de evolutie van het totale energiegebruik door transport in Vlaanderen, zowel per modus als per energiedrager.

Evaluatie: niet van toepassing
Laatst bijgewerkt: april 2020

Energiegebruik transport in stijgende lijn

Het totale energiegebruik door transport vertoonde een stijgende trend in de periode 2000-2008. Door de financieel-economische crisis in het najaar van 2008 daalde de activiteit van het goederenvervoer, en bijgevolg het energiegebruik, tijdens de daaropvolgende jaren (zie indicator Tonkilometers goederenvervoer). De heropleving van de economie na de crisis zorgde ervoor dat vanaf 2014 het energiegebruik opnieuw toenam, tot het piekte in 2016. In dat jaar was het totale energiegebruik door transport 12 % hoger dan in 2000. In 2017 en 2018 bleef het energiegebruik stabiel, zij het op een wat lagere waarde dan in 2016. In 2018 bedroeg het totale energiegebruik door transport 228 PJ. Het had daarmee een aandeel van 15 % in het totale energiegebruik van Vlaanderen.

Wegverkeer heeft grootste aandeel

Het wegverkeer neemt het grootste gedeelte van het totale energiegebruik door transport voor zijn rekening, namelijk 96 % (218 PJ) in 2018. Dit hoge aandeel zorgt ervoor dat het totale energiegebruik door transport dezelfde evolutie volgt als het energiegebruik door het wegverkeer. Ondanks de toegenomen energie-efficiëntie van wegvoertuigen vertoont het energiegebruik van het wegverkeer een stijgende trend sinds 2000, behalve tijdens, en in de nasleep van, de financieel-economische crisis. In 2017 en 2018 is er wel sprake van een stabilisatie van het energiegebruik op een iets lager niveau dan in 2016. Dit verloop hangt in grote mate samen met de evolutie van de activiteit bij het personen- en goederenvervoer over de weg (zie de indicatoren Tonkilometers goederenvervoer en Personenkilometers personenvervoer). Het is afwachten of de trend van de laatste twee jaren blijvend of tijdelijk is.

De tweede belangrijkste deelsector binnen de sector transport is de scheepvaart. Deze omvat de binnenvaart en de binnenlandse zeevaart. In het jaar 2000 bedroeg het energiegebruik van de scheepvaart 8,5 PJ (4 % van het totaal van transport); in 2018 was dit nog 6,3 PJ (3 %), ondanks de gestegen activiteit. Dit is te danken aan de vernieuwing van de vloot en de schaalvergroting in de scheepvaart, die leiden tot een hogere brandstofefficiëntie. Daarnaast wordt het energiegebruik van de scheepvaart ook beïnvloed door de economische activiteit, wat bv. merkbaar is aan de lagere waarde in 2009 onder invloed van de crisis.

De derde deelsector binnen transport is het spoorverkeer. Het energiegebruik door het spoor daalt gestaag: van 4 PJ (1,9 % van het totale energiegebruik door transport) in het jaar 2000 tot 3 PJ (1,4 %) in 2018. Dit lijkt vooral te danken aan het feit dat treinen alsmaar energiezuiniger worden. Het gebruik van diesel door het spoor neemt af ten voordele van elektrische energie. In 2000 was het aandeel elektrische energie bij het spoor 71 % (2,8 PJ) t.o.v. het totaal; in 2018 was dit geëvolueerd naar 77 % (2,5 PJ).

De luchtvaart is de vierde en laatste deelsector binnen transport. Het voor de luchtvaart getoonde energiegebruik vertegenwoordigt enkel het energiegebruik door de binnenlandse luchtvaart. Dit verklaart waarom het aandeel zo beperkt is: 0,05 % (0,11 PJ) van het totale energiegebruik door transport in 2018.

Diesel blijft belangrijkste brandstof

De tweede figuur toont dat diesel en benzine het leeuwendeel van de energie gebruikt door transport leveren: 97 % à 98 % (200 à 224 PJ) van het totale energiegebruik t.e.m. het jaar 2009. Sinds 2009 is de bijmenging van biobrandstoffen bij diesel (nl. biodiesel) en benzine (nl. bio-ethanol) wettelijk bepaald. In 2018 bedroeg het gezamenlijke aandeel van diesel en benzine nog 93 % (211 PJ); het aandeel biobrandstoffen bedroeg 5 % (12 PJ), hoofdzakelijk door een stijgend gebruik van biodiesel (zie indicator Hernieuwbare energie door transport).

Door de verdieselijking van het wagenpark en meer vrachtvervoer steeg het aandeel gewone diesel tussen het jaar 2000 en 2008 van 70 % naar 83 %, waarna een lichte daling begon (tot 75 % in 2018). Het aandeel benzine halveerde in de periode 2000-2011 (van 28 % tot 13 %); sindsdien is er een lichte stijging merkbaar (tot 17 % in 2018).

Het gebruik van andere brandstoffen door het wegverkeer is marginaal. Elektriciteit wordt bijna uitsluitend door het spoor gebruikt. Het aandeel elektrische energie bleef constant. In 2018 bedroeg het 1,2 % (3 PJ) t.o.v. het totale energiegebruik door transport.

Maatregelen op vele fronten mogelijk

Aangezien het energiegebruik door de transportsector voornamelijk toe te schrijven is aan het aantal afgelegde kilometers door het wegverkeer, valt de grootste winst bij het wegverkeer te rapen. Mogelijke maatregelen die leiden tot een lager energiegebruik kunnen onderverdeeld worden in drie categorieën: (1) het aantal en/of de lengte van de verplaatsingen beperken, (2) verplaatsingen uitvoeren met meer milieuvriendelijke vervoerswijzen en (3) het energiegebruik van vervoersmiddelen verminderen.

De overheid moet een sleutelrol spelen om deze maatregelen te stimuleren. Een meer doordachte ruimtelijke planning, waarbij wonen, werken, school, winkels en recreatie meer verweven zijn, kan leiden tot kleinere verplaatsingsafstanden. Via lage-emissiezones en aangepaste circulatieplannen wordt autoverkeer in de stad ontmoedigd. Veilige en comfortabele fiets- en voetpaden en een performant netwerk van openbaar vervoer kunnen ervoor zorgen dat mensen de auto vaker aan de kant laten staan. Subsidies en gunstige fiscale maatregelen kunnen het gebruik van energiezuinige voertuigen aanmoedigen. Deze en andere maatregelen zijn opgenomen in het Luchtbeleidsplan 2030 en het Vlaams Energie- en Klimaatplan.

www.milieurapport.be is een officiële website van de Vlaamse overheid

uitgegeven door