Vlaanderen.be www.milieurapport.be
Je bent hier: Home / Sectoren / Huishoudens / Energiegebruik huishoudens

Energiegebruik door huishoudens

Deze indicator toont het directe energiegebruik van huishoudens gekoppeld aan wonen. Dit is het energiegebruik voor verwarming, ventilatie en koeling van gebouwen, productie van warm water, koken, gebruik van elektrische toestellen en verlichting. Het directe energiegebruik voor personenvervoer valt onder de sector transport. Het indirecte energiegebruik gekoppeld aan de productie van de energiedragers en de andere goederen en diensten die huishoudens gebruiken, wordt niet meegenomen.

Evaluatie: niet van toepassing
Laatst bijgewerkt: juni 2020

Energiegebruik en energie-intensiteit vertonen dalende trend

De huishoudens waren in 2018 verantwoordelijk voor 13,1% van het bruto binnenlands energiegebruik van Vlaanderen. Hiermee waren ze de vierde grootste energiegebruiker, na de industrie (45,1%), de energiesector (17,7%) en het personen- en goederenvervoer (15,1%).

Het energiegebruik van huishoudens is voor een groot deel bestemd voor het verwarmen van de woning en varieert in functie van de buitentemperatuur (zie figuur 1; het aantal graaddagen is een maat voor hoe koud een jaar is). In 2018 verbruikten de huishoudens 0,6% minder energie dan het jaar voordien, in lijn met de iets lagere verwarmingsbehoefte. Bovenop de temperatuursgebonden variatie, vertoont het energiegebruik een dalende trend: over de periode 2005-2018 daalde het met 16% (figuur 2). Het gemiddeld energiegebruik per inwoner en per huishouden daalde nog iets sterker (-23% respectievelijk -25%).

Aardgas is belangrijkste energiebron

Aardgas, stookolie, biomassa (voornamelijk hout) en steenkool, samen goed voor ongeveer vier vijfde van het huishoudelijk energiegebruik, worden grotendeels gebruikt voor het verwarmen van de woning. Aardgas blijft stookolie verder verdringen: het aandeel woningen verwarmd op aardgas nam toe van 52% in 2005 naar 64% in 2018, terwijl het aandeel woningen verwarmd op stookolie daalde van 35% naar 24%. In 2018 had aardgas een aandeel van bijna 46% in het huishoudelijk energiegebruik, voor stookolie was dat 25%. Hoewel het aantal woningen dat verwarmd werd op aardgas toenam, bleef het totale gebruik van aardgas vrij stabiel. Het gemiddelde aardgasgebruik per woning is dus gedaald.

Biomassa, voornamelijk hout voor hoofd- en bijverwarming, had een aandeel van bijna 7% in het huishoudelijk energiegebruik. Daarmee stond huishoudelijk houtverbruik in voor 42% van de totale productie van groene warmte en koeling in Vlaanderen. Het is echter ook de belangrijkste emissiebron van PAK's en primair fijn stof. Uit de studie Milieuschadekosten van verschillende technologieën voor woningverwarming blijkt dat woningverwarming op hout veel schadelijker is dan verwarmen met een moderne condenserende gasinstallatie. Er bestaat wel een grote variatie afhankelijk van de leeftijd en het type van kachel en de gebruikte houtsoort (pellets, stukhout ....).

Elektriciteit had een aandeel van 19% in het huishoudelijk energiegebruik. In tegenstelling tot aardgas, stookolie, hout en steenkool, is maar een beperkt deel van het huishoudelijk elektriciteitsgebruik bestemd voor verwarming. Tussen 2005 en 2013 bleef het elektriciteitsgebruik van huishoudens vrij stabiel, tussen 2013 en 2017 daalde het met ongeveer 8%.

Voorzichtige opmars van warmtepompen en zonneboilers

Warmtepompen en zonneboilers zijn aan een voorzichtige opmars bezig. Uit data van de Inventaris hernieuwbare energiebronnen van het Vlaams Energieagentschap kan afgeleid worden dat het aandeel huishoudens met een warmtepomp of warmtepompboiler toenam van 0,02% in 2000 naar 2,8% in 2018. Ongeveer 1% van de gezinnen gebruikt een warmtepomp als hoofdverwarmingsbron. Huishoudelijke warmtepompen en warmtepompboilers zorgden in 2018 voor ruim 5% van de totale productie van groene warmte en koeling in Vlaanderen. Voor zonneboilers (huishoudelijk en niet-huishoudelijk) was dat ruim 2%.

De studie Milieuschadekosten van verschillende technologieën voor woningverwarming toont dat de milieuschadekosten van warmtepompen een stuk lager zijn dan die van een moderne condenserende gasinstallatie.

Energieprestatie 6 op 10 woningen onvoldoende

Het energiegebruik van Belgische huishoudens is hoog in vergelijking met andere Europese landen: in 2017 stond België op de tweede hoogste plaats voor het energiegebruik per woning, omgerekend naar gemiddeld EU-klimaat (figuur 3).

Dat veel Vlaamse woningen een lage energieprestatie hebben, blijkt ook uit de tweejaarlijkse enquête van het Vlaams Energieagentschap naar energiebewustzijn en -gedrag. Hoewel 83% van de woningen in 2019 beschikt over dak- of zoldervloerisolatie, is maar 48% voorzien van muurisolatie en 37% van vloer- of kelderisolatie. In 10% van de woningen is er nog enkel glas. Drie op de vier aardgasgebruikers met een individuele CV-installatie hebben een condensatieketel. Voor stookolie is dat maar 34%.

Voor elke woning in de steekproef van de enquête werd een totaalscore voor de energieprestatie berekend, rekening houdend met de mate van aanwezigheid van de verschillende isolatievormen, het soort beglazing, het type verwarming, de aanwezigheid van zonnepanelen (PV of zonneboiler) en het type ventilatie. Bij zes op de tien woningen blijkt de energieprestatie onvoldoende. Hoe ouder de woning, hoe slechter de energieprestatie.

Het Vlaams Energie- en Klimaatplan 2021-2030 stelt dat de broeikasgasuitstoot van huishoudens in 2030 43% lager moet zijn dan in 2005. Hiervoor moet het energiegebruik van het woningpark tegen 2030 met een derde verminderen t.o.v. 2007. Dit moet onder meer gebeuren via sterk doorgedreven renovatie in lijn met het Renovatiepact 2050 en het verderzetten van het energieprestatiebeleid voor nieuwbouw. Tegelijk wordt ingezet op het verduurzamen van de resterende energievraag, o.a. via warmtenetten, warmtepompen en zonnewarmte. Volgens een schatting van het Steunpunt Wonen moeten in bijna 95% van de Vlaamse woningen werkzaamheden uitgevoerd worden om de energiedoelstellingen van het Renovatiepact te halen.

Een scenariostudie van het Steunpunt Circulaire Economie toont dat circulaire strategieën bij renovatie en nieuwbouw, zoals recyclage en hergebruik van bouwmaterialen, andere constructiemethodes en kleinere woonoppervlaktes, de koolstofvoetafdruk nog extra laten dalen. In lijn hiermee wijst de Vlaamse Klimaatstrategie op het belang van ruimtelijke maatregelen om de energiebehoefte van ons gebouwenpark te beperken. Dit gaat bijvoorbeeld om compactere woningen en woningen die makkelijk aanpasbaar zijn aan verschillende levensfases.

www.milieurapport.be is een officiële website van de Vlaamse overheid

uitgegeven door