Vlaanderen.be www.milieurapport.be
Je bent hier: Home / Sectoren / Energieproductie / (Koel)watergebruik energiesector

(Koel)waterverbruik door de energiesector

De energiesector is de grootste verbruiker van water in Vlaanderen. Dit is bijna volledig op rekening te schrijven van het koelwaterverbruik. Het gros van dat koelwater wordt onttrokken aan oppervlaktewater (rivieren, kanalen etc.) en met een minimale chemische of fysische belasting na verbruik weer geloosd in het aangesproken waterreservoir. Toch verdient deze indicator een goede opvolging. De meeste klimaatscenario’s voor Vlaanderen tonen immers een daling van de gemiddelde zomerneerslag. Dat kan de laagste rivierdebieten tijdens droge zomers met meer dan 50 % doen dalen tegen het einde van de 21ste eeuw, met kansen op ernstig watertekort.

Deze indicator gaat per deelsector na in welke mate het (koel)waterverbruik varieert vanaf 2000.

Evaluatie: niet van toepassing
Laatst bijgewerkt: juli 2019
Actualisatie: Jaarlijks
Contactpersoon: Hugo Van Hooste

Koelwaterverbruik energiesector domineert totaal waterverbruik in Vlaanderen

In 2017 bedroeg het totaal waterverbruik in Vlaanderen inclusief koelwater 2,9 miljard m³, de energiesector had daarin een aandeel van 56 %. Zonder koelwater bedroeg het totaal voor Vlaanderen 744 miljoen m³, daarin had de energiesector een aandeel van 12 %.

De figuur geeft duidelijk aan dat het gros van het waterverbruik in de energiesector koelwater betreft. Tussen 2000 en 2017 is het totale waterverbruik van de energiesector gedaald met 45 %, het koelwaterverbruik is zelfs met 47 % gedaald. Het verbruik van water voor andere toepassingen is in de periode 2012-2014 opvallend gestegen. Die stijging kan hoofdzakelijk toegeschreven worden aan de ingebruikname van een nieuwe installatie in Zeebrugge waar vloeibaar gas omgezet wordt naar gasvorm.

Kerncentrales vragen meeste koeling 

De deelsector 'elektriciteit en warmte' is verantwoordelijk voor ruim 86 % van het totale waterverbruik van de energiesector in 2017, de petroleumraffinaderijen nemen 14 % voor hun rekening. Vooral voor de productie van elektriciteit wordt heel wat koelwater verbruikt, met name in kerncentrales en in conventionele thermische centrales (bv. steenkoolcentrales).

Voor de kerncentrale van Doel schommelt het totaal koelwaterverbruik de laatste jaren rond 1 200 à 1 400 miljoen m³ per jaar, onttrokken aan de Schelde. Het gros daarvan (circa 98 à 99 %) wordt na verbruik opnieuw geloosd aan een gemiddelde temperatuur van 23 à 26 °C. De rest verdampt via de koeltorens. In 2014 gebruikt de kerncentrale van Doel 1 240 miljoen m³ koelwater, waarvan 1 231 miljoen m³ terug geloosd werd in de Schelde aan een gemiddelde temperatuur van 25,4 °C. Via de koeltorens verdampte er 9,1 miljoen m³  (0,7 %). Voor 2015 ligt het koelwatergebruik fors lager, namelijk 867 miljoen m³. In 2016 en 2017 wordt respectievelijk 1 307 en 1 301  miljoen m³ koelwater gebruikt. In 2017 werd van deze 1 301 miljoen m³ 1 282 m³ terug in de Schelde geloosd aan een gemiddelde temperatuur van 26,0 °C. Via de koeltorens verdampte 19 miljoen m³ (0,92 %).

De periode 2000 – 2011 werd voor de kerncentrale van Doel gekenmerkt door een beperkte variatie in de geproduceerde hoeveelheid elektriciteit en hoeveelheid opgepompt koelwater. De inzet van koelwater per geproduceerde eenheid elektriciteit schommelde dan rond de 60 m³/MWh. De laatste jaren variëren deze hoeveelheden sterk. Zo produceerde Doel in 2011 een netto hoeveelheid elektriciteit van 22 789 592 MWh, in 2015 was dit slechts de helft, namelijk 11 176 527 MWh. De hoeveelheid ingezet koelwater per geproduceerde eenheid elektriciteit schommelt eveneens: 62,7 m³/MWh in 2011 en 77,6 m³/MWh in 2015. In 2016 en 2017 werd respectievelijk 22 120 198 MWh en 20 681 348 MWh aan elektriciteit geproduceerd. De hoeveelheid ingezet koelwater per eenheid geproduceerde elektriciteit ligt opnieuw rond 60 m³/MWh (59,1 m³/MWh in 2016 en 62,9 m³/MWh in 2017).

De stroomproductie door de conventionele thermische centrales vertoont een schommelend verloop tussen 2000 en 2016. In het koelwatergebruik is een daling te merken van circa 50 naar 30 liter per kWh. Hierbij speelt wellicht de brandstofshift in deze centrales een rol. In 2000 had steenkool een aandeel van 45 % in het brandstofverbruik, gas 36 %, vloeibaar 1 % en cogeneratie 18 %. In 2016 is deze verdeling verschoven naar 14 % steenkool, 45 % gas en 41 % cogeneratie. Daarnaast wordt bij gasgestookte centrales soms ook gewerkt met luchtkoeling of hybride systemen (lucht + water).

Het koelwater voor de elektriciteitscentrales dient om de stoom die de turbine heeft doorlopen te condenseren tot water.. De literatuur geeft een gemiddeld koelwaterverbruik – in termen van verdampte hoeveelheden – van 1,8 liter per kWh eindgebruik voor thermische centrales in de Verenigde Staten. De kerncentrales in Doel laten de laatste jaren een verdamping van ongeveer 1,0 liter/kWh optekenen.

Ook raffinaderijen zetten heel wat koelwater in

Een Europese petroleumraffinaderij verbruikt gemiddeld zo’n 4 m³ koelwater per ton productiecapaciteit. Het koelwaterverbruik van de Vlaamse petroleumraffinaderijen ligt volledig onder dit Europees gemiddelde, op één raffinaderij met open koelwatercircuit na, waarvan het verbruik bijna drie keer zo groot is als het Europees gemiddelde. Dit Europees gemiddelde is bepaald op zowel gesloten als open koelcircuits.

In 2015, 2016 en 2017 verbruikten de petroleumraffinaderijen respectievelijk 211, 197 en 202 miljoen m³ koelwater.

De output van petroleumproducten bij de raffinaderijen in Vlaanderen kent een schommelend verloop in de periode 2000 – 2016 en varieert tussen minimaal 1 300 PJ en maximaal 1 900 PJ. De inzet van koelwater in functie van de output kent wel een stijgend verloop tot 2014. In 2000 bedroeg het koelwaterverbruik 122 liter/GJ, in 2013 en 2014 was dit respectievelijk 150 en 143 liter/GJ. Het is niet direct duidelijk waaraan deze stijging te wijten is. In 2015 en 2016 was er opnieuw een beperkte daling van  de waarde van het koelwaterverbruik tot respectievelijk 142 liter/GJ en 138 liter/GJ.

Dit is een officiële website van de Vlaamse overheid