Vlaanderen.be www.milieurapport.be
Je bent hier: Home / Milieuthema's / Waterkwantiteit / Grondwaterwinning

Grondwaterwinning

Grondwater is kwalitatief hoogwaardig water met een veel stabielere samenstelling dan oppervlaktewater. Dit maakt grondwater aantrekkelijk voor o.a. de drinkwatervoorziening en voor industrieel gebruik. In de landbouw wordt grondwater ook gebruikt als drinkwater voor vee en in het groeiseizoen voor de beregening van gewassen. Om grondwater op te pompen is een vergunning nodig. De indicator geeft de vergunde debieten per grondwatersysteem en per sector. Meestal wordt echter slechts een deel van het vergund debiet ook effectief opgepompt. Bedrijven (bv. drinkwaterproducenten) nemen immers vaak een marge om de bedrijfszekerheid veilig te stellen. Naast de gekende zijn er vermoedelijk nog veel niet gekende winningen. Het gaat dan over kleine winningen (< 500 m³/j en niet-ingedeelde), maar ook over illegale vergunningsplichtige winningen. 

Evaluatie: niet van toepassing
Laatst bijgewerkt: april 2018
Actualisatie: Jaarlijks
Contactpersoon: Bob Peeters

De vergunde debieten voor de winning van grondwater nemen af

Eind 2017 bedroeg het totale vergunde debiet voor de winning van grondwater 377 miljoen m³ per jaar. Dit is 133 miljoen m³ of 26 % lager dan eind 2000. In absolute termen was de daling het grootst bij de industrie (68 miljoen m³) en bij de drinkwaterproductie (62 miljoen m³). Op 20 augustus 2005 verviel een groot aantal oude vergunningen (vergund vóór 1985 zonder einddatum door het toenmalige Mijnwezen) van rechtswege. Een beduidend aantal van deze oude winningen was nog steeds vergund, maar niet meer in gebruik of is hervergund voor een lager volume, aangepast aan de reële behoefte. Daarnaast is er het gevoerde (herstel)beleid waarbij strikter toegezien wordt op het efficiënte gebruik van grondwater, zowel wat betreft de vereiste kwaliteit als de hoeveelheid. Daarbij wordt ook het gebruik van alternatieve bronnen en hergebruik gestimuleerd. Een voorbeeld van dit beleid is het grijswaterproject in West-Vlaanderen waar het gebruik van grondwater uit de bedreigde grondwaterlichamen binnen het Sokkelsysteem vervangen wordt door behandeld oppervlaktewater. Bij de landbouw was er een toename met 9 miljoen m³. Met 65 % had de drinkwatersector ook in 2017 het grootste aandeel in het vergunde debiet.

Vlaanderen kent 6 grondwatersystemen. In het westen zijn dat, van ondiep naar diep, het Kust- en Poldersysteem, het Centraal Vlaams Systeem en het Sokkelsysteem. In het oosten zijn dat, eveneens van ondiep naar diep, het Centraal Kempisch Systeem, het Maassysteem en het Brulandkrijtsysteem. De grondwaterbrochures van VMM beschrijven onder meer de ligging van de verschillende grondwatersystemen (LINK).

De vergunde debieten zijn in alle grondwatersystemen gedaald. In relatieve termen is de daling het grootst in het Sokkelsysteem (-66 % t.o.v. 2000). Om op lange termijn een stabilisatie en stijging van de grondwaterpeilen en aldus een herstel van de diepe watervoerende lagen in het Sokkelsysteem te bekomen, is een daling van 75 % t.o.v. 2000 vooropgesteld. Deze doelstelling wordt verder gebiedspecifiek uitgewerkt in het herstelprogramma voor het Sokkelsysteem. Ook voor andere grondwaterlichamen in slechte toestand zijn herstelprogramma’s opgesteld (o.a. voor lichamen in het Centraal Vlaams Systeem, samen met het Brulandkrijtsysteem). Deze programma’s werden via de grondwatersysteemspecifieke delen bij de Stroomgebiedsbeheerplannen 2016-2021 vastgesteld en geven concrete richtlijnen naar gebruik van grondwater in de afgebakende actie- en waakgebieden. Een actiegebied grondwater is een gebied waar specifieke herstelmaatregelen genomen worden om de kwantitatieve toestand van het probleemgebied te verbeteren. Een waakgebied grondwater is een gebied waarin de kwantitatieve toestand nog goed is, maar waar de druk hoog is en het risico bestaat dat bij toenemende druk de toestand ontoereikend zou worden. Herstelmaatregelen zijn hier niet nodig, maar in het kader van een grondwaterwinning moet de aanvrager wel goed beargumenteren waarom en hoeveel grondwater hij nodig heeft. Deze gebieden moeten ook nauwkeurig opgevolgd worden om tijdig te kunnen bijsturen indien de toestand verslechtert.

Eind 2017 bedroeg het vergunde debiet voor de drinkwaterproductie 245 miljoen m³. Daarin heeft het Centraal Kempisch Systeem het grootste aandeel (39 %), gevolgd door het Brulandkrijtsysteem (30 %) en het Maassysteem (20 %). Op Vlaams niveau staat het Sokkelsysteem in voor 4 % van de productie van drinkwater uit grondwater. Dit is schijnbaar onbelangrijk, maar in Oost- en West-Vlaanderen staat het Sokkelsysteem wel in voor een belangrijk deel van het totaal vergund debiet voor grondwaterwinning ten behoeve van drinkwaterproductie.

Het aandeel van de landbouw in de vergunde debieten van 2017 varieert van 5 % in het Brulandkrijtsysteem tot 46 % in het Centraal Vlaams Systeem. Het aandeel van de industrie in het vergunde debiet per grondwatersysteem varieert tussen 6 % in het Maassysteem en 26 % in het Centraal Vlaams Systeem. In het Sokkelsysteem daalden de vergunde debieten voor de industrie in de periode 2000-2017 met ongeveer een factor 10.

De effecten van een grondwaterwinning hangen af van de lokale (hydro)geologische omstandigheden en van de aard van de grondwaterwinning zelf. Hiermee wordt rekening gehouden bij de verlening van vergunningen. Bovendien werden specifieke gebieds- en grondwaterlaagfactoren voor de grondwaterheffing ingevoerd.

Dit is een officiële website van de Vlaamse overheid