Vlaanderen.be www.milieurapport.be
Je bent hier: Home / Milieuthema's / Waterkwaliteit / Pesticiden in grondwater

Pesticiden in grondwater

Bij het gebruik van sommige pesticiden bestaat het gevaar dat zij of hun afbraakproducten in het grondwater terechtkomen. Daar kunnen ze nog lange tijd voor verontreiniging zorgen. Vooral moeilijk afbreekbare middelen die een grote mobiliteit vertonen omwille van een goede wateroplosbaarheid en een lage adsorptiecapaciteit aan bodemdeeltjes, vormen een potentieel gevaar voor het grondwater. Verder wordt de verspreiding van pesticiden bepaald door de kenmerken van de aanwezige watervoerende lagen, zoals de doorlatendheid, de hydraulische gradiënt en de aan-/afwezigheid van adsorberende stoffen. Pesticiden en hun metabolieten worden omwille van hun milieuvreemde externe afkomst en recente toepassing bijna uitsluitend in de freatische (ondiepe) watervoerende lagen aangetroffen.

Er wordt een opdeling gemaakt in drie categorieën: actieve stoffen van pesticiden, relevante metabolieten en niet-relevante metabolieten. Metabolieten zijn de  afbraakproducten van een werkzame moederstof via biologische of abiotische omzetting in het milieu. Of metabolieten relevant zijn of niet, wordt vastgelegd door de FOD Volksgezondheid en heeft o.a. te maken met het feit of ze al dan niet humaan-toxisch zijn of bv. nog vergelijkbare eigenschappen hebben als de werkzame moederstof.

Voor pesticiden en de relevante metabolieten geldt de norm van 0,1 µg/l per individuele parameter. De niet-relevante metabolieten worden getoetst aan de richtwaarde van 0,75 µg/l. Op de meeste meetplaatsen wordt de kwaliteit van het grondwater op meerdere dieptes bepaald (‘filters’). Per stof en per jaar wordt voor elke meetplaats eerst een gemiddelde waarde per filter berekend (één of twee metingen per filter per jaar). Vervolgens wordt het maximum van deze gemiddelden getoetst.

Daarnaast is er per meetfilter en per stof nagegaan of er een statistisch aantoonbare trend is op basis van de beschikbare concentratiemetingen in de periode 2006-2018. Hier worden enkel de resultaten getoond van de stoffen waarbij voor minstens 20 meetfilters een uitspraak gedaan kan worden over de aan- of afwezigheid van een statistisch significante trend. In het merendeel van de gevallen kan er echter geen uitspraak gedaan worden omdat er te weinig meetresultaten boven de bepaalbaarheidsgrens zijn.

Evaluatie: Icon neutraal
Laatst bijgewerkt: juni 2020
Actualisatie: Driejaarlijks
Contactpersoon: Bob Peeters

Enkele probleemstoffen

Anno 2017 zorgden S-metolachloor ESA en desphenyl-chloridazon op meer dan 30 % van de meetplaatsen voor een overschrijding van de richtwaarde. S-metolachloor ESA is een metaboliet van het herbicide S-metolachlor dat toegepast mag worden bij verschillende teelten (bv. groenten, maïs). Desphenyl-chloridazon is een metaboliet van chloridazon, een herbicide dat toegepast mag worden in de bieten- en uienteelt. Dimethylsulfamide (DMS, metaboliet van tolylfluanide) was goed voor 12 % normoverschrijdingen. Tolyfluanide is een fungicide dat niet meer toegelaten is als gewasbeschermingsmiddel maar nog wel toegepast mag worden als biocide (bv. voor houtverduurzaming). De overige stoffen zorgden in minder dan 10 %, en vaak zelfs in minder dan 1 %, van de meetplaatsen voor een overschrijding van de norm of richtwaarde.

Twee derde freatische grondwaterlichamen behaalt goede toestand

De Europese kaderrichtlijn Water vraagt onder meer een bepaling van de kwalitatieve toestand van het grondwater. Daarbij hoort ook een uitgebreide analyse van pesticiden. De conclusie van die analyse is dat 8 freatische grondwaterlichamen zich in een ontoereikende toestand bevinden voor het geheel van individuele pesticiden en/of voor de som van de pesticiden. 16 freatische grondwaterlichamen bevinden zich in de goede toestand voor pesticiden.

Vooral positieve evoluties

Voor desphenyl-chloridazon ligt het percentage overschrijdingen van de richtwaarde in de periode 2015-2017 opvallend hoger dan in de periode 2012-2014. De statistische trendanalyse wijst in dezelfde richting met op 20 % van de meetfilters een significante stijging van de concentraties.  Heel wat stoffen vertonen echter duidelijk een gunstige evolutie, zowel wat betreft de normoverschrijdingen als de concentraties. Het gaat dan vaak over verboden pesticiden (bv. atrazine, chloortoluron, isoproturon) en hun afbraakproducten (bv. desethylterbutylazine).

www.milieurapport.be is een officiële website van de Vlaamse overheid

Elke dag opnieuw werkt de Vlaamse Milieumaatschappij aan het milieu van morgen. Water, lucht en milieurapportering zijn onze kerntaken.