Vlaanderen.be www.milieurapport.be
Je bent hier: Home / Milieuthema's / Waterkwaliteit / Gewasbeschermingsmiddelen

Gebruik van gewasbeschermingsmiddelen

Tot en met 2012 werd het gebruik (kg/jaar) van gewasbeschermingsmiddelen in Vlaanderen geschat op basis van verkoopcijfers van de Federale Overheidsdienst Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu (FOD VVVL). Het betreft de hoeveelheid actieve of werkzame stof en niet de handelsformuleringen welke nog allerlei hulpstoffen bevatten (solventen, uitvloeiers, vulstoffen, e.a.). Deze methode werd toegepast op de periode 1990-2010.

Sinds 2013 (gebruiksjaar 2011) wordt het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen door de landbouw geschat op basis van de resultaten van het Landbouwmonitoringsnetwerk (LMN) van het Departement Landbouw en Visserij, afdeling Beleidscoördinatie en Omgeving (ABCO, dienst Kennis). Binnen het LMN wordt van een 700-tal Vlaamse land- en tuinbouwbedrijven bedrijfseconomische, technisch-economische en milieukundige gegevens verzameld. Die gegevens worden geëxtrapoleerd op basis van de landbouwtelling (Algemene Directie Statistiek en Economische informatie, ADSEI) zodat een beeld van gans Vlaanderen geschetst kan worden. De data voor toepassingen buiten de landbouw worden bepaald voor particulieren op basis van verkoopcijfers verkregen via de federale overheid en voor openbare besturen op basis van data verkregen via VMM.

Evaluatie: niet van toepassing
Laatst bijgewerkt: maart 2021
Actualisatie: Jaarlijks
Contactpersoon: Bob Peeters (VMM)

Geleidelijke daling tussen 1990 en 2010

In de periode 1990-2010 is de verkoop van gewasbeschermingsmiddelen in Vlaanderen ongeveer gehalveerd. Introductie van geïntegreerde en biologische bestrijding, gebruiksbeperking door strengere residucontroles, verbeterd gamma gewasbeschermingsmiddelen (hoge werking bij lage dosissen), nieuwe technologische ontwikkelingen (spuitinstallaties), gepaste doseringen, efficiëntere formuleringen en het streven naar nulgebruik door openbare besturen liggen aan de basis van deze daling. Weersomstandigheden spelen ook een rol en zorgen voor fluctuaties per jaar.

De verkoop van gewasbeschermingsmiddelen buiten de landbouw is in de periode 2005-2010 opvallend gedaald, maar viel met de oorspronkelijke methode moeilijk in te schatten. De verkoop van gewasbeschermingsmiddelen is zowel in de tuinbouw als de akkerbouw geleidelijk gedaald. 

Daling in 2018

De nieuwe methode om het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen te bepalen op basis van LMN werd toegepast op de cijfers vanaf 2011. De resultaten tonen een langzame stijging tussen 2011 en 2016. In 2017 en vooral in 2018 was er een daling van het totale gebruik van gewasbeschermingsmiddelen tot ongeveer het niveau van 2012.

De landbouw is veruit de grootste gebruiker van gewasbeschermingsmiddelen (92 % in 2018) en is dus zeer bepalend voor het totale gebruik. Binnen de landbouw is het aandeel van de akkerbouw iets groter dan dat van de tuinbouw.

Het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen buiten de landbouw vertoont wel een daling. Dit illustreert het effect van het nulgebruik (Zonder is Gezonder) door openbare diensten. Ook het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen door particulieren is duidelijk gedaald (-45 % in de periode 2011-2018).

Ook in 2018 was mancozeb het meest gebruikt gewasbeschermingsmiddel (14 % van het totaal gebruik). Mancozeb is een fungicide dat vooral in de aardappelteelt gebruikt wordt. Glyfosaat is het tweede meest gebruikte gewasbeschermingsmiddel ( 7 %). Glyfosaat is een herbicide dat in allerlei landbouwteelten maar ook daarbuiten toegepast wordt. Sinds oktober 2018 mag het niet meer gebruikt worden voor niet-professionele toepassingen.

Aluminiumsilicaat kende in absolute termen de grootste daling in 2018 ten opzichte van 2017 toen een zeer hoge hoeveelheid gebruikt werd. Het wordt enkel gebruikt in de fruitteelt waar het ingezet wordt tegen insecten. Een opvallende stijger is pelargonzuur, dat als vervangmiddel voor glyfosaat verkocht wordt.

De toxiciteit van gewasbeschermingsmiddelen en de tijd nodig om ze af te breken verschillen echter sterk van stof tot stof. Daarom werd in het verleden een indicator in het leven geroepen die deze kenmerken in rekening brengt (zie indicator Druk op het waterleven door gewasbescherming).

www.milieurapport.be is een officiële website van de Vlaamse overheid

uitgegeven door