Vlaanderen.be www.milieurapport.be
Je bent hier: Home / Milieuthema's / Vermesting & Verzuring / Oppervlakte natuur met overschrijding van de kritische last verzuring

Oppervlakte natuur met overschrijding van de kritische last verzuring

Deze indicator toont de evolutie van de oppervlakte natuur in Vlaanderen waar de kritische last verzuring overschreden wordt. De oppervlakte in overschrijding wordt procentueel uitgedrukt ten opzichte van de totale oppervlakte, en er wordt een onderscheid gemaakt naar bos, heide en soortenrijk grasland.

De draagkracht van de natuur (bos, heide en soortenrijk grasland) voor atmosferische depositie wordt uitgedrukt als de kritische last. Dit is de maximaal toelaatbare depositie per eenheid van oppervlakte voor een bepaald ecosysteem zonder dat er – volgens de huidige kennis – schadelijke effecten optreden.

Er bestaan 2 soorten kritische lastwaarden: de kritische lastwaarden berekend op basis van statische massabalansen en empirische kritische lastwaarden bepaald op basis van empirische veldwaarnemingen (zoals o.a. stikstofadditie-experimenten).

De kritische last verzuring die hier voorgesteld wordt, is gebaseerd op een statische massabalans voor potentieel zuurvormende en zuurbufferende stoffen. De kritische last verzuring beoogt de bescherming van heide en soortenrijk grasland tegen bodemverzuring en het voorkomen van wortelschade aan bossen. Voor heide en grasland komt dit overeen met een kritische pH-waarde die varieert tussen 4,3 en 6,7 naargelang bodem en vegetatie. Voor bossen komt dit neer op een kritische verhouding van basische kationen versus aluminium ionen, minstens gelijk aan 1.

De kritische last verzuring houdt rekening met het gecombineerde effect van verzurende zwavel- en stikstofdepositie. Om deze kritische last te bepalen kunnen - in toenemende mate van strengheid - verschillende criteria gehanteerd worden: bescherming van het grondwater, bescherming van bomen tegen wortelschade door aluminiumvergiftiging, behoud van het zuurbufferend vermogen van de bodem.

De depositiewaarden die in functie van deze indicator getoetst worden aan de kritische last waarden zijn berekend  met het VLOPS-model versie 18 en weergegeven in de indicator ‘Potentieel verzurende depositie’.

Evaluatie:
Laatst bijgewerkt: juni 2018
Actualisatie: Jaarlijks
Contactpersoon: Line Vancraeynest

Bos en grasland het sterkst getroffen, na jarenlange daling stijging tussen 2015 en 2016

Verzuring berokkent schade aan vegetatie. De biodiversiteit wordt aangetast. Bij bossen treedt wortelschade op. Per vegetatietype zijn ‘kritische lasten’ voor verzuring bepaald als schadedrempel voor verzurende depositie. Als deze depositiegrenswaarden overschreden worden, leidt dit op termijn tot schadelijke effecten op de vegetatie.

In 2016 werd de kritische last voor verzuring overschreden op 26,2 % van de totale oppervlakte terrestrische ecosystemen (bos, heide en soortenrijk grasland) in Vlaanderen figuur links).

Tussen 2007 en 2009 werd de sterkste daling waargenomen. Toen daalde de totale oppervlakte natuur in overschrijding met meer dan een derde en het oppervlak heide zelfs bijna met twee derden.  De laatste jaren was de daling minder uitgesproken, maar zette zich toch door bij alle natuurtypen. In 2016 echter steeg de oppervlakte natuur in overschrijding met 21 % ten opzichte van het jaar ervoor, over alle natuurtypen heen. De bossen en soortenrijke graslanden bleven het gevoeligst met respectievelijk 27,6 % en 26,8 % oppervlakte met overschrijding in 2016. Maar er bleven ook aanzienlijke oppervlakten heide in overschrijding (8,3 %). Het MINA-plan 4 (2011-2015) gaf destijds als doelstelling tegen 2015 dat slechts op 20 % van de oppervlakte natuur de kritische last verzuring mag overschreden zijn. Door de aanpassingen in de depositiemodelleringen (zoals hoger beschreven bij de omschrijving van de indicator) is het niet meer mogelijk deze indicator te toetsen aan deze doelstelling.

Naast het percentage van de oppervlakte natuur waar de kritische lasten overschreden worden is ook de mate waarin de kritische lastwaarden overschreden worden van belang. Dit wordt voorgesteld aan de hand van de oppervlaktegewogen overschrijding van de kritische lastwaarden (uitgedrukt in Zeq/(ha.j)) en is voorgesteld in de tweede figuur. Hieruit blijkt dat de KL-waarden in veel geringere mate overschreden worden dan in het verleden, maar ook dat er de laatste acht jaren weinig evolutie meer vast te stellen is.

Als Europese langetermijndoelstelling is vastgelegd dat de kritische lasten verzuring in geen enkel ecosysteem overschreden mogen worden. Bijkomende inspanningen blijven dus nodig om de emissie van verzurende stoffen naar de lucht te beperken. In sommige Natura 2000-gebieden vormen de huidige depositiewaarden een hindernis voor de instandhoudingsdoelstellingen. Om hieraan te verhelpen dienen gebiedsgericht emissiebronnen met een te grote impact op nabijgelegen natuurgebieden gereduceerd te worden.

Daling van de druk op ecosystemen in Vlaanderen leidt bovendien niet direct tot een evenredig herstel van de bodem en de biodiversiteit. Dit herstel is een zeer langzaam proces dat onder meer afhangt van de duur en de mate van de historische overschrijding.

 

Overschrijding afhankelijk van plaatselijke depositie, maar ook van bodemtype en aard vegetatie

De geografische spreiding bevestigt de verbetering in 2016 t.o.v. 1990, maar toont evenzeer aan dat nog heel wat ecosystemen blootgesteld blijven aan deposities hoger dan hun kritische last verzuring. De kaarten tonen ook dat de mate waarin de kritische last voor ecosystemen wordt overschreden, sterk verschilt binnen Vlaanderen. De kaarten zijn gedeeltelijk een weerspiegeling van de deposities over Vlaanderen: gebieden met hoge overschrijding zijn veelal gelegen op plaatsen met hoge deposities. Dit geldt echter niet voor natuurgebieden waar (nog) voldoende zuurbufferende capaciteiten in de bodem aanwezig zijn of voor minder gevoelige ecosystemen. Bovendien speelt naast de grootte van de kritische last ook de bebladering en de hoogte van de vegetatie een rol. Naaldbos vangt gemiddeld meer zuurdepositie dan loofbos door zijn permanente fijne bladeren (naalden).

 

Verwante indicator in het milieuthema Vermesting is Oppervlakte natuur met overschrijding kritische last vermesting

Dit is een officiële website van de Vlaamse overheid