Vlaanderen.be www.milieurapport.be
Je bent hier: Home / Milieuthema's / Vermesting & Verzuring / Oppervlakte natuur met overschrijding van de kritische last verzuring

Oppervlakte natuur met overschrijding van de kritische last verzuring

Verzuring berokkent schade aan vegetatie en kan leiden tot biodiversiteitsverlies. Deze indicator toont de evolutie van de oppervlakte natuur in Vlaanderen waar de kritische last verzuring overschreden wordt. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen bos, heide en soortenrijk grasland. Per vegetatietype zijn ‘kritische lasten’ voor verzuring bepaald als schadedrempel voor verzurende depositie. Dit is de maximaal toelaatbare depositie per eenheid van oppervlakte voor een bepaald ecosysteem zonder dat er – volgens de huidige kennis – schadelijke effecten optreden. Als deze depositiegrenswaarden overschreden worden, leidt dit op termijn tot schadelijke effecten op de vegetatie.

De kritische last verzuring die hier voorgesteld wordt, is gebaseerd op een statische massabalans voor potentieel zuurvormende en zuurbufferende stoffen. De kritische last verzuring streeft ernaar om heide en soortenrijk grasland te beschermen tegen bodemverzuring en om wortelschade aan bossen te voorkomen. Voor heide en grasland komt dit overeen met een kritische pH-waarde die varieert tussen 4,3 en 6,7 naargelang bodem en vegetatie. Voor bossen komt dit neer op een kritische verhouding van basische kationen versus aluminium ionen, minstens gelijk aan 1.

De kritische last verzuring houdt rekening met het gecombineerde effect van verzurende zwavel- en stikstofdepositie. Om deze kritische last te bepalen kunnen - in toenemende mate van strengheid - verschillende criteria gehanteerd worden: bescherming van het grondwater, bescherming van bomen tegen wortelschade door aluminiumvergiftiging en behoud van het zuurbufferend vermogen van de bodem.

Evaluatie: Icon neutraal
Laatst bijgewerkt: oktober 2019
Actualisatie: Jaarlijks
Contactpersoon: Floor Vandevenne

Bos en grasland het sterkst getroffen, na jarenlange daling stijging vanaf 2016

In 2017 werd de kritische last voor verzuring overschreden op 27 % van de totale oppervlakte natuur in Vlaanderen (Figuur 1). Bossen en graslanden zijn het gevoeligst, met respectievelijk 28,4 en 27,7 % van de oppervlakte in overschrijding. Voor heide is dit percentage beperkt tot 8,8 % van de oppervlakte.

Tussen 2007 en 2009 werd de sterkste daling waargenomen. Toen daalde de totale oppervlakte natuur in overschrijding met meer dan een derde en het oppervlak heide zelfs bijna met twee derden.  Vanaf 2010 was de daling minder uitgesproken, maar zette zich toch door bij alle natuurtypen. In 2016 en 2017 echter steeg de oppervlakte natuur in overschrijding met 23 en 8 % ten opzichte van het jaar ervoor.

Naast het percentage van de oppervlakte natuur waar de kritische lasten overschreden worden is ook grootte van de overschrijding van belang (m.a.w. hoe groot is het verschil tussen de depositie en de kritische lastwaarde). Dit wordt voorgesteld aan de hand van de oppervlaktegewogen overschrijding van de kritische lastwaarden (Figuur 2). Hieruit blijkt dat de kritische lastwaarden in veel geringere mate overschreden worden dan in het verleden, maar ook dat er de laatste vijf jaren weinig evolutie meer vast te stellen is.

Overschrijding afhankelijk van plaatselijke depositie, maar ook van bodemtype en vegetatie

De geografische spreiding bevestigt de verbetering in 2017 t.o.v. 1990 (Figuur 4 en 3). Ze toont echter ook aan dat nog heel wat ecosystemen blootgesteld blijven aan deposities hoger dan hun kritische last verzuring en dat er sterke verschillen zijn binnen Vlaanderen. De kaarten zijn gedeeltelijk een weerspiegeling van de deposities over Vlaanderen: gebieden met hoge overschrijding zijn veelal gelegen op plaatsen met hoge deposities. Dit geldt echter niet voor natuurgebieden waar (nog) voldoende zuurbufferende capaciteiten in de bodem aanwezig zijn of voor minder gevoelige ecosystemen. Bovendien speelt naast de grootte van de kritische last ook de bebladering en de hoogte van de vegetatie een rol. Naaldbos vangt gemiddeld meer zuurdepositie dan loofbos door zijn permanente fijne bladeren (naalden). 

Verdere afname verzurende uitstoot en depositie nodig

In het Luchtbeleidsplan 2030 werd vastgelegd dat de kritische last voor verzurende depositie in Vlaanderen niet meer overschreden wordt in 2050. Bijkomende inspanningen blijven dus nodig om de uitstoot van verzurende stoffen te beperken. In sommige NATURA 2000-gebieden vormen de huidige depositiewaarden een hindernis voor de instandhoudingsdoelstellingen. Om hieraan te verhelpen dienen gebiedsgericht emissiebronnen met een te grote impact op nabijgelegen natuurgebieden gereduceerd te worden.

Daling van de druk op ecosystemen in Vlaanderen leidt echter niet direct tot een evenredig herstel van de bodem en de biodiversiteit. Dit herstel is een zeer langzaam proces dat onder meer afhangt van de duur en de mate van de historische overschrijding.

Meer info

Er bestaan twee soorten kritische lastwaarden: de kritische lastwaarden berekend op basis van statische massabalansen (deze indicator) en empirische kritische lastwaarden bepaald op basis van empirische veldwaarnemingen (zoals o.a. stikstofadditie-experimenten). De depositiewaarden die in functie van deze indicator getoetst worden aan de kritische last waarden zijn berekend  met het VLOPS-model versie 19 en weergegeven in de indicator Potentieel verzurende depositie.

 

Dit is een officiële website van de Vlaamse overheid