Vlaanderen.be www.milieurapport.be
Je bent hier: Home / Milieuthema's / Vermesting & Verzuring / Oppervlakte natuur met overschrijding kritische last vermesting

Deze indicator toont de evolutie van de oppervlakte natuur in Vlaanderen waar de kritische last vermesting overschreden wordt. De oppervlakte in overschrijding wordt procentueel uitgedrukt ten opzichte van de totale oppervlakte, en er wordt een onderscheid gemaakt naar bos, heide en soortenrijk grasland.

De draagkracht van de natuur (bos, heide en soortenrijk grasland) voor atmosferische depositie wordt uitgedrukt als de kritische last. Dit is de maximaal toelaatbare depositie per eenheid van oppervlakte voor een bepaald ecosysteem zonder dat er – volgens de huidige kennis – schadelijke effecten optreden.

De kritische last vermesting is bepaald op basis van een massabalans voor het element stikstof. Het criterium voor de bepaling van deze kritische last vermesting is de vegetatiewijziging door overmatige aanvoer van stikstof. Dit wordt bodemchemisch vertaald in een kritische uitspoelingsflux van 1,4 kg stikstof/ha voor bossen en in een kritische concentratie in het bodemwater van 2,2 mg stikstof/l voor heide en grasland.

Voor 1787 locaties in Vlaanderen is de kritische last vermesting bepaald. Overschrijding treedt op als de stikstofdepositie hoger is dan de kritische last. De depositiewaarden die getoetst worden aan de kritische last waarden zijn berekend met het VLOPS-model versie 18. 

Evaluatie:
Laatst bijgewerkt: juni 2018
Actualisatie: Jaarlijks
Contactpersoon: Line Vancraeynest

Overschrijding kritische last leidt tot daling biodiversiteit

Vermesting berokkent schade aan de natuurlijke vegetatie. Als stikstof vanuit de lucht op de bodem terechtkomt, werkt dat als een voedingsstof. Een overmaat aan stikstof in ecosystemen leidt tot veranderingen in de samenstelling van de plantengemeenschap, stikstofminnende planten worden bevoordeeld en het aantal soorten op een bepaalde plaats neemt af. Er kan nitraatuitspoeling optreden naar de bodem. De gevoeligheid van planten aan vrieskou en ziekten kan verhogen. Per vegetatietype zijn ‘kritische lasten’ voor vermesting bepaald als schadedrempel voor vermestende depositie. Als deze depositiegrenswaarden overschreden worden, leidt dit op termijn tot schadelijke effecten op de biodiversiteit.

Bos en heide het sterkst getroffen, laatste 3 jaren weinig evolutie

In 2016 werd op 82 % van de totale Vlaamse oppervlakte terrestrische ecosystemen (bos, heide en soortenrijk grasland) de kritische last voor vermesting overschreden, in 1990 was dit nog op 99 % van de oppervlakte. De situatie bij bos en heide is blijvend slecht, de volledige oppervlakten zijn over de ganse tijdsreeks (1990-2016) in overschrijding. Bij soortenrijk grasland verbeterde de toestand van 94,7 % oppervlakte in overschrijding in 1990 tot 37,7 % in 2015, maar dit steeg in 2016 terug licht tot 39,3 %. Het MINA-plan 4 (2011-2015) stelde destijds als doel voor 2015 dat slechts op 65 % van de oppervlakte natuur de kritische last vermesting wordt overschreden. Door verschillende aanpassingen in de depositiemodellering sedert het opstellen van de doelstelling is het niet meer mogelijk deze indicator eraan te toetsen.

Naast het percentage van de oppervlakte natuur waar de kritische lasten overschreden worden is ook de mate waarin de kritische lastwaarden overschreden worden van belang. Dit wordt voorgesteld aan de hand van de oppervlaktegewogen overschrijding van de kritische lastwaarden (uitgedrukt in kg N/(ha.j)) en is voorgesteld in de middelste figuur. Hieruit blijkt dat de KL-waarden in veel geringere mate overschreden worden dan in het verleden, maar ook dat er de laatste acht jaren slechts weinig evolutie meer vast te stellen is.

Overschrijding afhankelijk van plaatselijke depositie en van aard aanwezige vegetatie

De geografische spreiding bevestigt een aanzienlijke verbetering in 2016 t.o.v. 1990, maar toont evenzeer aan dat nog een heel grote oppervlakte aan ecosystemen blootgesteld blijven aan deposities hoger dan hun kritische last verrmesting. De kaarten tonnen ook dat de mate waarin de kritische last voor ecosystemen wordt overschreden, sterk verschilt binnen Vlaanderen.  De kaarten zijn gedeeltelijk een weerspiegeling van de vermestende deposities over Vlaanderen: gebieden met hoge overschrijdingen zijn in grote lijnen gelegen op plaatsen met hoge deposities (zie ook indicator: Stikstofdepositie). Maar omdat de kritische last waarden sterk gelinkt zijn aan het type vegetatie, is de relatie tussen depositie en overschrijding kritische last niet eenduidig.

Langdurige historische overschrijding vertraagt herstelproces

De langdurige overschrijding van de kritische lasten vermesting hebben geleid tot een accumulatie van stikstof in de bodem. De effecten hiervan zijn nog niet goed gekend, maar vermesting vormt een grotere bedreiging voor de biodiversiteit dan verzuring (zie ook indicator: Oppervlakte natuur met overschrijding kritische last verzuring). Daling van de druk op ecosystemen in Vlaanderen leidt bovendien niet direct tot een evenredig herstel van de biodiversiteit. Dit herstel is een zeer langzaam proces dat onder meer afhangt van de duur en de mate van de historische overschrijding.

De huidige depositiewaarden vormen een hindernis voor het behalen van de instandhoudingsdoelstellingen voor Natura 2000-gebieden. Daarom dienen emissiebronnen met een te grote impact op nabijgelegen natuurgebieden gebiedsgericht gereduceerd te worden. In Vlaanderen betekent dit dat zowel de NOx- als de NH3-emissie verder dient te dalen (zie ook bespreking NOx- en NH3-emissie bij de indicator ‘Potentieel verzurende emissie'). Daarnaast kan de omvorming van naaldbos naar loofbos de gevoeligheid voor vermesting verminderen. Verdere generieke emissiereducties in internationale akkoorden zijn ook noodzakelijk om de achtergronddepositie te verlagen. Op Europees niveau werd het onderzoek naar stikstofconcentraties en de gevolgen ervan op verschillende ecosystemen als fundamenteel onderzoeksthema opgenomen in het 7th Framework-project ECLAIRE (‘Effects of Climate Change on Air Pollution Impacts and Response Strategies for European Ecosystems’) van de EU.

Op indicatoren website van het INBO is ook de indicator Overschrijding kritische last biodiversiteit binnen het Natura 2000-areaal beschikbaar.

Dit is een officiële website van de Vlaamse overheid