Vlaanderen.be www.milieurapport.be
Je bent hier: Home / Milieuthema's / Vermesting & Verzuring / Oppervlakte natuur met overschrijding kritische last vermesting

Oppervlakte natuur met overschrijding kritische last vermesting

Vermesting berokkent schade aan vegetatie en kan o.a. leiden tot biodiversiteitsverlies en nitraatuitspoeling naar de bodem. Deze indicator toont de evolutie van de oppervlakte natuur in Vlaanderen waar de kritische last vermesting overschreden wordt. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen bos, heide en soortenrijk grasland. Per vegetatietype zijn ‘kritische lasten’ voor vermesting bepaald als schadedrempel voor vermestende depositie. Dit is de maximaal toelaatbare depositie per eenheid van oppervlakte voor een bepaald ecosysteem zonder dat er – volgens de huidige kennis – schadelijke effecten optreden. Als deze depositiegrenswaarden overschreden worden, leidt dit op termijn tot schadelijke effecten op de biodiversiteit.

De kritische last vermesting die hier voorgesteld wordt, is bepaald op basis van een massabalans voor stikstof. Het criterium voor de bepaling van deze kritische last vermesting is de vegetatiewijziging door overmatige aanvoer van stikstof. Dit wordt bodemchemisch vertaald in een kritische uitspoelingsflux van 1,4 kg stikstof/ha voor bossen en in een kritische concentratie in het bodemwater van 2,2 mg stikstof/l voor heide en grasland.

Evaluatie: Icon neutraal
Laatst bijgewerkt: oktober 2019
Actualisatie: Jaarlijks
Contactpersoon: Floor Vandevenne

Overschrijding voor alle oppervlakte bos en heide, laatste jaren weinig evolutie

In 2017 werd op 83,8 % van de totale Vlaamse oppervlakte terrestrische ecosystemen (bos, heide en soortenrijk grasland) de kritische last voor vermesting overschreden, in 1990 was dit nog op 98,5 % van de oppervlakte (Figuur 1). De situatie bij bos en heide is blijvend slecht, de volledige oppervlakten zijn over de ganse tijdsreeks (1990-2017) in overschrijding. Bij soortenrijk grasland verbeterde de toestand van 94,7 % oppervlakte in overschrijding in 1990 tot 34,7 % in 2015, maar dit steeg in 2016 en 2017 terug tot respectievelijk 37,1 en 44,2 %. In het Luchtbeleidsplan werd vastgelegd dat de kritische last voor vermesting in 2030 teruggedrongen moet zijn zodat die in minder dan 61 % van de oppervlakte natuur overschreden wordt.

Naast het percentage van de oppervlakte natuur waar de kritische lasten overschreden worden is ook de grootte van de overschrijding van belang (m.a.w. hoe groot is het verschil tussen de depositie en de kritische lastwaarde). Dit wordt voorgesteld aan de hand van de oppervlaktegewogen overschrijding van de kritische lastwaarden (Figuur 2). Hieruit blijkt dat de kritische lastwaarden veel minder overschreden worden dan in het verleden, maar ook dat er de laatste acht jaar weinig evolutie meer is.

Overschrijding afhankelijk van plaatselijke depositie en vegetatietype

De geografische spreiding bevestigt een duidelijke verbetering in 2017 t.o.v. 1990 (Figuur 4 en 3). Ze toont echter ook aan dat nog een grote oppervlakte aan natuur blootgesteld blijft aan deposities hoger dan hun kritische last vermesting en dat er sterke verschillen zijn binnen Vlaanderen. De kaarten zijn gedeeltelijk een weerspiegeling van de stikstofdeposities over Vlaanderen: gebieden met hoge overschrijdingen zijn in grote lijnen gelegen op plaatsen met hoge deposities (zie ook indicator: Stikstofdepositie). Maar omdat de kritische lastwaarden sterk gelinkt zijn aan het vegetatietype is de relatie tussen depositie en overschrijding kritische last niet eenduidig.

Langdurige historische overschrijding vertraagt herstelproces

Langdurige overschrijding van de kritische last vermesting zorgde voor een opeenhoping van stikstof in de bodem. De effecten hiervan zijn nog niet goed gekend, maar vermesting vormt een grotere bedreiging voor de biodiversiteit dan verzuring (zie ook indicator: Oppervlakte natuur met overschrijding kritische last verzuring). Daling van de druk op ecosystemen in Vlaanderen leidt bovendien niet direct tot een evenredig herstel van de biodiversiteit. Dit herstel is een zeer langzaam proces dat onder meer afhangt van de duur en de mate van de historische overschrijding.

De huidige stikstofdepositie vormt een hindernis voor het behalen van de instandhoudingsdoelstellingen voor NATURA2000-gebieden. Emissiebronnen met een te grote impact op nabijgelegen natuur moeten daarom gereduceerd worden. In Vlaanderen betekent dit dat zowel de NOx- als de NH3-emissie verder dient te dalen (zie ook indicator ‘Potentieel verzurende emissie'). Daarnaast kan de omvorming van naaldbos naar loofbos de gevoeligheid voor vermesting verminderen. Verdere generieke emissiereducties in internationale akkoorden zijn ook noodzakelijk om de achtergronddepositie te verlagen. Op Europees niveau werd het onderzoek naar stikstofconcentraties en de gevolgen ervan op verschillende ecosystemen als fundamenteel onderzoeksthema opgenomen in het 7th Framework-project ECLAIRE (‘Effects of Climate Change on Air Pollution Impacts and Response Strategies for European Ecosystems’) van de EU.

Meer info

Er bestaan twee soorten kritische lastwaarden: de kritische lastwaarden berekend op basis van statische massabalansen (deze indicator) en empirische kritische lastwaarden bepaald op basis van empirische veldwaarnemingen (zoals o.a. stikstofadditie-experimenten). De depositiewaarden die in functie van deze indicator getoetst worden aan de kritische last waarden zijn berekend  met het VLOPS-model versie 19 en weergegeven in de indicator ‘Stikstofdepositie’. Voor 1787 locaties in Vlaanderen is de kritische last vermesting bepaald. Overschrijding treedt op als de stikstofdepositie hoger is dan de kritische last.

Op indicatoren website van het INBO is ook de indicator Overschrijding kritische last biodiversiteit binnen het Natura 2000-areaal beschikbaar.

Dit is een officiële website van de Vlaamse overheid