Vlaanderen.be www.milieurapport.be
Je bent hier: Home / Milieuthema's / Milieu & Gezondheid / DALY's fijn stof

Totaal verloren gezonde levensjaren (DALY's) door fijn stof

Blootstelling aan fijn stof (PM2,5 en PM10) in de lucht beïnvloedt onze gezondheid en kan leiden tot ziekte en vroegtijdige sterfte. Als indicator om de gezondheidsimpact van de blootstelling aan fijn stof te beschrijven kan men de DALY gebruiken. DALY staat voor Disability Adjusted Life Year of potentieel verloren gezond levensjaar. Het is een maat gebruikt door de WereldGezondheidsOrganisatie (WGO) om de ziektelast van een populatie wereldwijd te vergelijken.

Gezondheidseffecten van fijn stof (en andere polluenten) drukt men uit in eenzelfde eenheid, rekening houdend met de ernst van het effect. Kortetermijneffecten van fijn stof zijn bv. hospitalisaties door hartproblemen of gebruik van bronchodilatoren. Vroegtijdige sterfte en chronische bronchitis zijn voorbeelden van langetermijneffecten van fijn stof.  Omdat de onzekerheid op de schatting van de DALY’s relatief groot is, wordt deze indicator bij voorkeur relatief gebruikt, bv. om evoluties in de tijd te evalueren.

Evaluatie: Icon neutraal
Laatst bijgewerkt: januari 2018
Actualisatie: Jaarlijks
Contactpersoon: Floor Vandevenne

Doelen voor uitstoot van PM2,5 in opmaak

In Vlaanderen streeft het Pact2020 naar een significante daling van het aantal verloren gezonde levensjaren door blootstelling aan verschillende milieupolluenten, waaronder fijn stof, tegen het jaar 2020. Het MINA-plan 4 onderschrijft dit doel. Op Europees niveau stelde de Europese Commissie (EC) in december 2013 een ‘Clean Air Policy Package’ (CAP) op om de impact van luchtvervuiling op mens en milieu te reduceren. Daarbij schoof de EC voor 2020 en 2030 per land doelen naar voor om de emissies van PM2,5 te reduceren. In juni 2016 was er echter nog steeds geen akkoord over de herziening van de NEC-richtlijn (National Emission Ceilings), die definitieve doelen zal bevatten voor fijn stof.

Gezondheidsimpact van fijn stof dalend maar nog steeds aanzienlijk

De gezondheidsimpact door blootstelling aan PM2,5 en PM10 daalde met 30% in de periode 2005-2016, ondanks stijgende bevolkingscijfers (figuur 1). Zowel binnenlandse als buitenlandse emissies beïnvloeden de concentratie en zo de impact van fijn stof in Vlaanderen. De daling van de impact is vooral te danken aan een doorgedreven Europees beleid, dat zowel de emissies in het binnenland als in de ons omringende landen reduceert. Ook de meteorologische condities spelen een rol in de concentratie en dus de impact van fijn stof.

Langetermijnblootstelling aan PM2,5 resulteert in vroegtijdige sterfte en verklaarde 89 % van de totale gezondheidsimpact in 2016 (figuur 1). Het groot effect van PM2,5 op vroegtijdige sterfte per eenheid blootstelling wordt bevestigd door studies van de WGO. Het overige deel van de gezondheidsimpact in Vlaanderen wordt verklaard door langetermijnblootstelling aan PM10 (o.a. chronische bronchitis; 10 %), kortetermijnblootstelling aan PM10 (bv. gebruik bronchodilatoren; 1 %) en kortetermijnblootstelling aan PM2,5 (bv. dagen met verminderde activiteit; minder dan 1 %). 

Gezond leven vermindert met gemiddeld negen maanden door fijn stof

Volgens de tweede figuur gingen in 2016 door de impact van fijn stof potentieel 93 gezonde levensjaren verloren per 10 000 inwoners of ongeveer 1 gezond levensjaar per 100 inwoners. Indien men dit vertaalt naar de impact over de volledige levensduur van de Vlamingen (gemiddeld 82 jaar), dan betekent dit dat elke inwoner in Vlaanderen bij levenslange blootstelling aan de huidige verontreinigingsniveaus gemiddeld 9 maanden (= 0,77 DALY’s) minder lang gezond blijft door blootstelling aan fijn stof.
Bij de interpretatie van de resultaten moet men er rekening mee houden dat de onzekerheid op de schatting van de DALY’s relatief groot blijft. Dit is te wijten aan de onzekerheid op de concentratie-respons relaties afgeleid in epidemiologische analyses. Meer studies die de relatie tussen de afnemende concentratie door genomen maatregelen en de geobserveerde reductie van de gezondheidsimpact analyseren en begroten zijn nodig.

Internationaal en regionaal beleid nodig

Fijn stof is veruit de belangrijkste polluent in de gezondheidsimpact door milieufactoren. Het aandeel wordt geschat op 71 % (zie indicator gezondheidseffecten door milieuverstoring). De impact van fijn stof op de gezondheid kan verminderen door ofwel de concentraties ofwel de blootstelling en dus de gerelateerde dosis te verminderen. Lagere concentraties zijn mogelijk door een internationaal en regionaal beleid van emissiereducties. In het kader van de herziening van de NEC-richtlijn is de Europese emissiereglementering voor middelgrote stookinstallaties ondertussen goedgekeurd (Richtlijn EU2015/2193). Het is belangrijk dat er ook snel goedkeuring komt voor ambitieuze emissiedoelstellingen voor 2020 en 2030, niet enkel voor fijn stof maar ook voor haar precursoren NH3, NOx, SO2 en VOS. Zo kunnen alle EU-landen verdere maatregelen nemen om de emissies van fijn stof en haar precursoren te beperken en de toekomstige concentraties in te dijken. Emissies verminderen kan bv. door het stimuleren van meer milieuvriendelijke wagens, door het verminderen van het aantal gereden kilometers, door de afname van het gebruik van vaste brandstof zoals hout en kolen voor verwarming, door het stimuleren van verwarmingsketels met zuiverdere uitstoot,... Op basis van epidemiologische studies vermoedt men dat sommige bestanddelen van PM2,5 schadelijker zijn dan andere bestanddelen, bv. dieselroet. Sinds 2012 beschouwt de WGO dieselroet als kankerverwekkend. Men kan de blootstelling aan roet verminderen door bv. het instellen van lage-emissiezones (LEZ). Men kan ook zijn persoonlijk gedrag aanpassen: kiezen van alternatieve fietsroute naar het werk langs minder drukke wegen, vermijden van fysieke inspanning tijdens smogperiode, joggen in een groenere omgeving …

De DALY-berekening van de gezondheidsimpact is gebaseerd op de CAFE-methodologie, ontwikkeld voor de Europese Commissie. 

Dit is een officiële website van de Vlaamse overheid