Vlaanderen.be www.milieurapport.be
Je bent hier: Home / Milieuthema's / Milieu & Gezondheid / DALY's fijn stof

Verloren gezonde levensjaren (DALY's) door fijn stof

Blootstelling aan fijn stof (PM2,5 en PM10) in de lucht kan leiden tot ziekte en vroegtijdige sterfte. Om de gezondheidsimpact van die blootstelling te beschrijven kan men de DALY gebruiken. De DALY staat voor Disability Adjusted Life Year of potentieel verloren gezond levensjaar. Het is een maat gebruikt door de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) om de ziektelast van een populatie wereldwijd te vergelijken. Gezondheidseffecten van fijn stof drukt men uit in eenzelfde eenheid, rekening houdende met de ernst en duur van het effect. Kortetermijneffecten van fijn stof zijn bv. hospitalisaties door hartproblemen of dagen met astmasymptomen. Vroegtijdige sterfte en chronische bronchitis zijn voorbeelden van langetermijneffecten van fijn stof.

Evaluatie: Icon neutraal
Laatst bijgewerkt: december 2019
Actualisatie: Jaarlijks
Contactpersoon: Floor Vandevenne

Langetermijndoelstellingen PM2,5 gebaseerd op gezondheidsimpact

Europa streeft naar luchtkwaliteitsniveaus zonder belangrijke effecten op de menselijke gezondheid en het milieu (7de Milieuactieprogramma). De Richtlijn Nationale Emissieplafonds (NEC-richtlijn; 2016/2284/EU) wil een halvering van de negatieve gezondheidseffecten van luchtverontreiniging en vroegtijdige sterfte tussen 2016 en 2030. Elke lidstaat moet hiervoor een nationaal programma opstellen, waarin aangegeven wordt hoe wordt voldaan aan de emissiereductieverbintenissen.

Het Vlaams Luchtbeleidsplan 2030 goedgekeurd op 25 oktober 2019, neemt de Europese luchtkwaliteitsstreefwaarden en -normen voor PM2,5 over. Tegen 2030 moet de gezondheidsimpact van luchtkwaliteit gehalveerd zijn ten opzichte van 2005. Het aantal vroegtijdige sterftes door langdurige blootstelling aan PM2,5 wordt gebruikt als indicator om de gezondheidsimpact van luchtverontreiniging te evalueren. Tegen 2050 streeft het plan naar PM2,5-concentraties die de advieswaarden van de WGO niet meer overschrijden.

Gezondheidsimpact fijn stof dalend maar nog steeds aanzienlijk

De gezondheidsimpact door blootstelling aan PM2,5 en PM10 daalde significant in de periode 2005-2017, ondanks de stijgende bevolkingscijfers/groeiende bevolking (Figuur 1). Na een initiële daling tussen 2006 tot 2008 stabiliseerde de impact van fijn stof in de periode 2008-2011, om daarna opnieuw te dalen. In 2017 was de gezondheidsimpact 37 % lager dan in 2005. Zowel binnenlandse als buitenlandse emissies beïnvloeden de concentratieniveaus en zo de gezondheidsimpact van fijn stof in Vlaanderen.

De absolute cijfers in Figuur 1 liggen met de vernieuwde rekenmethode (zie ook hieronder) hoger dan eerdere inschattingen. Dit komt door nauwkeurigere dosis-effectrelaties en opname van meer gezondheidseffecten in de DALY-berekening. In 2017 verklaart langetermijnblootstelling aan PM2,5 84 % van de gezondheidsimpact: het merendeel komt door vroegtijdige sterfte, maar ook het verhoogde aantal astmapatiënten en longkankergevallen spelen een belangrijke rol. De impact door langetermijnblootstelling aan PM10 (o.a. chronische bronchitis, hypertensie) maakt 15 % uit in 2017. De impact door kortetermijnblootstelling aan PM10 (bv. dagen met astmasymptomen bij astmapatiënten) en de impact door kortetermijnblootstelling aan PM2,5 maken minder dan 1 % uit van het totaal.

Gezond leven vermindert met gemiddeld veertien maanden door fijn stof

Volgens de tweede figuur gingen in 2017 door de impact van fijn stof potentieel 144 gezonde levensjaren verloren per 10 000 inwoners. Indien men dit vertaalt naar de impact bij levenslange blootstelling, betekent dit dat elke inwoner in Vlaanderen bij levenslange blootstelling (levensverwachting 82,3 jaar) aan de huidige pollutieniveaus gemiddeld 1,2 gezonde levensjaren (of 1,2 DALY’s) verliest. Dit aantal is dus hoger in vergelijking met eerder gerapporteerde waarden omdat de nieuwe rekenmethode meer gezondheidseffecten in rekening brengt.

Fijn stof is de belangrijkste polluent in de gezondheidsimpact door milieufactoren, met een aandeel van 71 % (zie indicator gezondheidseffecten door milieuverstoring).

Verdere actie nodig op internationaal en Vlaams niveau

Verschillende sectoren hebben hun fijnstofemissies verminderd, met een duidelijke afname van concentratieniveaus en verminderde gezondheidsimpact tot gevolg. Er zijn echter meer maatregelen nodig om de gezondheidsdoelstellingen van het Luchtbeleidsplan te halen. Dit is in het bijzonder zo als we rekening houden met verwachte bevolkingsgroei en veroudering.

Het Luchtbeleidsplan voorziet een aantal maatregelen voor emissiereductie:

  • Een vermindering van het aantal gereden kilometers bij het wegtransport en een vergroening van het wagenpark. Zeker in woon- en leefomgevingen moeten de transportemissies verminderen door bv. het invoeren van lage-emissiezones.
  • Redcutie van emissies door huishoudelijke houverbranding. Hierbij komt roet vrij, wat sinds 2012 door de WGO als kankerverwekkend beschouwd. De belangrijkste acties zijn gericht op het uitfaseren van oude vervuilende kachels en open haarden, technische ontwikkelingen voor nieuwe toestellen en het stimuleren van correct stookgedrag. Een Green Deal Huishoudelijke Houtverwarming werd afgesloten op 22 oktober 2018. De Deal is wel een inspanningsverbintenis en geen resultaatverbintenis.
  • In de industrie wordt het huidige reductiebeleid verdergezet, in de landbouw moeten de ammoniakemissies, die bijdragen tot de vorming van secundair fijn stof, omlaag.

 

Over de rekenmethode

De berekening van de gezondheidsimpact in termen van DALY’s is gebaseerd op de CAFE-methodologie, ontwikkeld voor de Europese Commissie. Deze methodologie werd geüpdatet rekening houdend met de resultaten van het HRAPIE-rapport van de WGO en recente wetenschappelijke inzichten gepubliceerd in peer-reviewed literatuur.

Bij de interpretatie van de data dient men er rekening mee te houden dat de onzekerheid op de schatting van de DALY’s relatief groot is. De indicator dient dan ook eerder relatief gebruikt te worden om verschillende situaties te vergelijken, bv. om evoluties in de tijd te evalueren. Meer studies die de relatie tussen de afnemende concentratie door genomen maatregelen en de geobserveerde reductie van de gezondheidsimpact analyseren en begroten zijn nodig.   

Dit is een officiële website van de Vlaamse overheid