Vlaanderen.be www.milieurapport.be
Je bent hier: Home / Milieuthema's / Milieu & Gezondheid / DALY's en externe gezondheidskosten door stikstofdioxide

Verloren gezonde levensjaren (DALY's) en externe kosten door stikstofdioxide

Blootstelling aan stikstofdioxide (NO2) in de lucht heeft een negatieve invloed op onze gezondheid. Om de gezondheidsimpact van die blootstelling te beschrijven kan men de DALY gebruiken. De DALY staat voor Disability Adjusted Life Year of potentieel verloren gezond levensjaar. Het is een maat gebruikt door de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) om de ziektelast van een populatie wereldwijd te vergelijken. De kosten die gepaard gaan met die ziektelast zitten vaak niet (volledig) inbegrepen in de prijs van de milieuverstorende activiteit. We noemen ze daarom externe kosten. Externe kosten zijn nuttig om op een monetaire schaal afwegingen van beleidsmaatregelen te ondersteunen.

In deze indicator werden voor het eerst DALY’s en externe kosten berekend voor blootstelling aan NO2 in Vlaanderen. De unieke gezondheidsimpact als gevolg van NO2-blootstelling wordt weergegeven, dus niet het effect dat overlapt met fijn stof. Enkel het gezondheidseindpunt vervroegd overlijden (dit is overlijden voor je levensverwachting) door langetermijnblootstelling aan NO2 kan momenteel doorgerekend worden. Meer informatie over de rekenmethode vind je in het achterliggend rapport (zie ook onderaan deze pagina).

Evaluatie: Icon neutraal
Laatst bijgewerkt: maart 2020
Actualisatie: Jaarlijks
Contactpersoon: Floor Vandevenne

Gezondheidsimpact en externe kost langdurige blootstelling aan stikstofdioxide is niet verwaarloosbaar

DALY’s voor langetermijnblootstelling aan NO2 werden berekend voor het gezondheidseindpunt vervroegd overlijden in Vlaanderen in 2017. Omdat er nog onzekerheid is over de dosis-effectrelatie gebeurden de berekeningen met drie verschillende modellen: drie verschillende drempelconcentraties (concentraties waaronder geen gezondheidseffect optreden) en twee verschillende relatieve risico’s werden gebruikt (zie Figuur 1 voor de gebruikte parameters en onderaan deze fiche). Dit resulteert voor 2017 in een totaal aantal DALY’s variërend van gemiddeld 4 600 tot 26 000 levensjaren in Vlaanderen (respectievelijk via model 3 en model 2). Model 1 houdt het midden tussen model 3 en 2, met een centrale schatting van 18 000 DALY’s. Dit betekent dat elke inwoner in Vlaanderen bij levenslange blootstelling (levensverwachting 82,3 jaar) aan de huidige NO2-concentratie gemiddeld drie gezonde levensmaanden of 0,23 DALY’s verliest (centrale inschatting, model 1). De externe gezondheidskost varieert van gemiddeld 0,63 tot 3,56 miljard euro, met een centrale schatting van 2,42 miljard euro in 2017 (Figuur 2, model 1). De kost van één verloren levensjaar werd in deze berekening gelijkgesteld aan 135 500 euro.

Ondanks de onzekerheid op de inschatting van de DALY’s toont de grootteorde van het aantal DALY’s en externe kosten aan dat de gezondheidsimpact door stikstofdioxide in Vlaanderen niet te verwaarlozen is. Het aantal verloren gezonde levensjaren door vervroegd overlijden als gevolg van stikstofdioxide is immers een derde van dat door vervroegd overlijden als gevolg van fijn stof. De externe kost bedraagt ongeveer een vierde van deze van fijn stof. Vergelijking met DALY’s en externe kosten door blootstelling aan fijn stof is hier mogelijk omdat er gecorrigeerd is voor een mogelijk overlappend effect, wanneer mensen gezonde levensjaren verliezen door blootstelling aan zowel NO2 als fijn stof.

Vooral nood aan acties voor een duurzamer mobiliteitssysteem

Omdat de sector transport en specifiek het wegverkeer verantwoordelijk is voor bijna de helft van de NO2-uitstoot in Vlaanderen, is een duurzamer mobiliteitssysteem van belang om de uitstoot en blootstelling aan NO2 te verminderen. Het aandeel van de Vlaamse bevolking blootgesteld aan te hoge NO2-concentraties daalt (zie ook indicator blootstelling bevolking NO2), maar lag in 2018 nog steeds op 28 %.  Het Luchtbeleidsplan 2030 voorziet reeds een aantal maatregelen voor emissiereductie, o.a. door het invoeren van lage-emissiezones en door vergroening van het wagenpark. In het Vlaams Klimaatbeleidsplan 2030 is een doelstelling opgenomen voor een daling van het aantal voertuigkilometer met 15 % t.o.v. 2015. Om dit te realiseren moet er geïnvesteerd worden in de uitbouw van een duurzaam mobiliteitssysteem zodat verplaatsingen te voet, met de fiets, via deelsystemen of openbaar vervoer vlot kunnen gebeuren en een waardig alternatief vormen voor de wagen. Het is wachten op concrete maatregelen die inzetten op een daling van het aantal verplaatsingen met de wagen. De kilometerheffing voor personenwagens was in het ontwerp- Klimaatplan een maatregel met een grote impact, maar is niet langer opgenomen in het definitieve plan.

Tot slot kan ieder van ons de persoonlijke blootstelling aan NO2 verminderen door bijvoorbeeld te kiezen voor een alternatieve fietsroute naar het werk langs minder drukke wegen, door fysieke inspanning tijdens smogperiode te vermijden of door te joggen in een groenere omgeving.

Over de rekenmethode

De DALY-berekening voor blootstelling aan stikstofdioxide is gebaseerd op resultaten van de WGO (HRAPIE, 2013), aangevuld met inzichten uit recentere literatuur. Voor het eindpunt vervroegd overlijden worden door verschillende instanties verschillende modellen gehanteerd. Deze modellen worden hier doorgerekend om de onzekerheid op de resultaten te tonen (Model 1 met RR = 1.023 en drempelwaarde 5 µg, Model 2 met RR = 1.055 en drempelwaarde 10 µg en Model 3 met RR = 1.055 en drempelwaarde 20 µg). Model 3 is minst waarschijnlijk, omdat er evidentie is voor het optreden van gezondheidseffecten bij blootstelling aan NO2-concentraties lager dan 20 µg. 

Naast vroegtijdig overlijden is er volgens de WGO ook een dosis-effectrelatie tussen langetermijnblootstelling aan NO2 en een stijging van het voorkomen van bronchitissymptomen bij astmatische kinderen. Omdat er op Vlaams niveau te weinig info voorhanden is rond bronchitissymptomen kon dit gezondheidseffect niet opgenomen worden in de DALY-berekening. Bij de interpretatie van de data dient men er rekening mee te houden dat de onzekerheid op de schatting van de DALY’s relatief groot is. De indicator dient dan ook eerder relatief gebruikt te worden om verschillende situaties te vergelijken, bv. om een tijdsverloop te evalueren.

Dit is een officiële website van de Vlaamse overheid