Vlaanderen.be www.milieurapport.be
Je bent hier: Home / Milieuthema's / Luchtkwaliteit / Emissie van zware metalen

Emissie van zware metalen naar lucht

Zware metalen zijn metalen en metalloïden met een hoog atoomgewicht en/of densiteit. Ze komen van nature voor in het leefmilieu. De voornaamste bronnen zijn echter de metaalindustrie, het verkeer en de verbranding van fossiele brandstoffen en afval.

Zware metalen verspreiden zich in de lucht via stofdeeltjes en kunnen zo via de neus of mond worden opgenomen in het lichaam. In hoge concentratie kunnen zware metalen schadelijk zijn voor de gezondheid. Ook een langdurige blootstelling aan een lage concentratie kan gevaarlijk zijn, omdat ze bioaccumuleren in het lichaam van organismen.

Deze indicator bespreekt de uitstoot van de zware metalen arseen (As), cadmium (Cd), chroom (Cr), koper (Cu), kwik (Hg), nikkel (Ni), lood (Pb) en zink (Zn) in Vlaanderen, zowel over de tijd als per sector.

Evaluatie: niet van toepassing
Laatst bijgewerkt: februari 2020
Actualisatie: Jaarlijks
Contactpersoon: Greet De Coster

Daling in uitstoot zware metalen laatste jaren afgezwakt

De emissies van de meeste zware metalen zijn sterk gedaald in de periode 2000-2017, met afnames tussen 34 % (cadmium) en 91 % (nikkel). Enkel voor koper was de daling beperkt (10 %). Algemeen deed de grootste daling zich voor t.e.m. het jaar 2009. Na 2009 kenden de emissies van de meeste zware metalen een schommelend verloop. De nikkelemissies bleven wel dalen en de koperemissies bleven constant. Omdat de industrie de belangrijkste sector is voor wat de uitstoot van de meeste zware metalen in Vlaanderen betreft, weerspiegelen de hierboven genoemde trends in de eerste plaats de evolutie van de industriële uitstoot.

Industrie is grootste emissiebron, behalve voor koper

Met uitzondering van koper had de industrie in 2017 het grootste aandeel in de emissies van zware metalen naar lucht: dit aandeel varieerde van 41 % (zink) tot 87 % (lood). De industrie kende een sterke daling van haar uitstoot dankzij extra inspanningen om haar emissies te reduceren, vooral t.e.m. 2009. Voor een aantal zware metalen was er in 2009 bovendien een kortstondige afname van de uitstoot door minder industriële activiteit ten gevolge van de financieel-economische crisis. Sindsdien schommelen de emissies van de meeste zware metalen, omdat ze vooral het gevolg zijn van zeer specifieke industriële batchprocessen, die niet continu zijn en geen vaste periodiciteit kennen.

Binnen de industrie leidt de deelsector metaal (met o.a. de ijzer- en staalnijverheid en de non-ferro industrie) tot het merendeel van de emissies, met een aandeel van 40 % (nikkel) tot 94 % (lood). Enkel voor kwik is de deelsector chemie verantwoordelijk voor het grootste aandeel in de industriële emissies (58 %). Meer info over de industriële emissies is terug te vinden in de indicator Emissie van zware metalen naar lucht door de industrie.

Koperemissies vooral door wegverkeer en spoor

Transport heeft het grootste aandeel in de koperemissies in Vlaanderen, namelijk 66 % in 2017. Dit zijn nagenoeg uitsluitend niet-uitlaat emissies, voornamelijk afkomstig van de slijtage van de remmen bij het wegverkeer en van de wielen, bovenleidingen en rails bij het spoorverkeer. Ook aan de zink- en chroomemissies draagt transport aanzienlijk bij (resp. 35% en 28 % in 2017), bijna uitsluitend veroorzaakt door het wegverkeer. Het verloop van deze transportemissies volgt dan ook de evolutie van de activiteit van het weg- en spoorverkeer.

Ook aanzienlijke uitstoot door gebouwenverwarming

Het effect van huishoudens op de totale uitstoot van zware metalen was in 2017 het grootst voor cadmium (24 %), koper (21 %), chroom (14 %) en zink (19 %). De koperuitstoot wordt nagenoeg volledig (96 % in 2017) veroorzaakt door het afsteken van vuurwerk. De emissies van de drie andere hierboven vermelde zware metalen zijn grotendeels te wijten aan de gebouwenverwarming, met een aandeel tussen 77 % (cadmium) en 99 % (chroom) in de totale huishoudelijke emissies in 2017. De jaarlijkse schommelingen in de huishoudelijke emissies van deze zware metalen zijn dan ook voornamelijk toe te schrijven aan een wisselende verwarmingsbehoefte door variabele weersomstandigheden. Er was bovendien een opmerkelijke stijging (30 à 50 %) van de huishoudelijke emissies van deze drie zware metalen sinds 2000, vooral door de toename van houtverbranding in kachels en open haarden.

Uitstoot door energie alsmaar minder belangrijk

Energie was in 2017 de tweede belangrijkste sector voor wat betreft de emissie van arseen, kwik en nikkel (20 à 24 % van totale Vlaamse emissies). Deze emissies zijn bijna volledig afkomstig van afvalverbranding, ten behoeve van elektriciteit- en warmteproductie, en petroleumraffinaderijen. Deze emissies kenden een enorme daling (meer dan 75 %) sinds 2000, weliswaar na een stijgend of schommelend verloop tussen 2000 en 2005. De indicator Emissie van zware metalen naar lucht door de energiesector licht dit verder toe.

De sectoren landbouw en handel & diensten hadden in 2017 slechts een beperkt aandeel (elk max. 9 %) in de totale Vlaamse emissies van zware metalen naar de lucht.

www.milieurapport.be is een officiële website van de Vlaamse overheid

Elke dag opnieuw werkt de Vlaamse Milieumaatschappij aan het milieu van morgen. Water, lucht en milieurapportering zijn onze kerntaken.