Vlaanderen.be www.milieurapport.be
Je bent hier: Home / Milieuthema's / Luchtkwaliteit / Emissie van PAK's

Emissie van PAK's naar lucht

De verzamelnaam polycyclische aromatische koolwaterstoffen of PAK’s omvat honderden chemisch verwante, persistente organische polluenten, variërend in structuur en schadelijkheid.

PAK’s komen vrij bij onvolledige verbranding, zoals bijvoorbeeld door houtverbranding in kachels en open haarden, verbranding van fossiele brandstoffen (bv. verkeer en gebouwenverwarming), bij productie van staal en cokes, in sigarettenrook, door afvalverbranding (bv. vuurtjes in tuinen).

De PAK’s coaguleren tot of binden zich aan fijn stof in de lucht en kunnen zo over grote afstanden getransporteerd worden en worden in het lichaam opgenomen door inademing. Ook via de voeding kunnen PAK’s opgenomen worden, bijvoorbeeld door het eten van verbrand voedsel of voedsel dat gefrituurd werd in te lang gebruikte frituurolie.

In emissie-inventarissen wordt de laatste jaren in toenemende mate gefocust op vier hoogmoleculaire indicator PAK’s, de zogenaamde EMEP-PAK’s (European Monitoring and Evaluation Programme). Deze zijn benzo(a)pyreen of B(a)P, benzo(b)fluorantheen of B(b)Flu, benzo(k)fluorantheen of B(k)Flu en indeno(1,2,3-cd)pyreen of Ind. B(a)P is door het IARC (International Agency for Research on Cancer) geklasseerd als ‘kankerverwekkend voor de mens', de andere drie PAK’s als ‘mogelijk kankerverwekkend voor de mens’.
In wat volgt wordt onder PAK’s de som van deze vier PAK’s verstaan.

Evaluatie: Icon neutraal
Laatst bijgewerkt: maart 2019
Actualisatie: Jaarlijks
Contactpersoon: Hugo Van Hooste

PAK-emissie met een vierde gedaald tussen tussen 2000 en 2016

De PAK-emissie (als som van de 4 EMEP PAK’s) daalde fors in de jaren 90 (- 44 % in 2000 t.o.v. 1990). Dit door emissiereductie in alle sectoren maar vooral huishoudens, industrie en landbouw. In de huishoudens is de emissieverlaging het grootst door omschakeling van een deel van de gebouwenverwarming op kolen en hout naar aardgas. Sinds 2000 kende de PAKs emissie een schommelend maar globaal toch licht dalend verloop (- 26 % tussen 2000 en 2016).

Huishoudens blijven veruit de belangrijkste bron

De PAK-emissie is in 2016 voor drievierden afkomstig van de huishoudens. Deze huishoudelijke emissies zijn bijna volledig (> 99 %) toe te schrijven aan de gebouwenverwarming, vooral op vaste brandstoffen. Het schommelend verloop van de PAK-emissie in de laatste jaren houdt verband met de verwarmingsbehoefte en dus met de temperatuur in de winter. De zachte winters in 2011, 2014 en 2015 weerspiegelen zich in lagere PAK-emissies.

PAK’s komen vooral vrij bij verbranding van hout in kachels en open haarden  en ook bij verwarming met steenkool en in veel geringere mate bij verwarming met stookolie.  Een beperkte huishoudelijke bron van PAK-emissie is  de verbranding van afval in tonnetjes en open vuren (< 1 %). Het gebruik van vaste brandstoffen (kolen maar vooral hernieuwbare brandstoffen) door huishoudens steeg tussen 2000 en 2016 met 60 %. Maar door alsmaar meer milieuvriendelijke kachels met een efficiëntere verbranding steeg de PAK-emissie niet. Het aandeel van de huishoudens in de totale PAK-emissie werd daarentegen wel groter (65 % in 2000, 75 % in 2016).

Vanuit het beleid werden in de tijd gefaseerde eisen opgesteld voor huishoudelijke verwarmingsapparaten op vaste brandstof (zowel stukhout, houtpellets als steenkool) die in België nieuw op de markt gebracht worden (Koninklijk Besluit van 12 oktober 2010). Verdere reductie van PAK’s kan ook nog verwezenlijkt worden door de omschakeling van vaste naar vloeibare en gasvormige brandstoffen voor gebouwenverwarming.

In 2012 werd de overheidscampagne Stook Slim op touw gezet die de bevolking bewust moet maken van het vrijkomen van schadelijke stoffen bij de afvalverbranding in open vuren en de verbranding van behandeld hout in kachels voor gebouwenverwarming.  De VMM geeft sinds het najaar van 2016 een stookadvies. Dit houdt in dat een advies verspreid wordt om geen hout te verbranden als bijverwarming of voor sfeerdoeleinden op dagen met slechte luchtkwaliteit (gebaseerd op de concentratie fijn stof). Het stookadvies werkt sensibiliserend en wijst de bevolking op de bijdrage van huishoudelijke houtverbranding aan de luchtverontreiniging.

De sector transport heeft het tweede grootste aandeel in de PAK-emissie (bijna 10 % in 2016). Deze emissie is nagenoeg volledig afkomstig van het wegverkeer en te wijten aan de verbranding van fossiele brandstoffen (vooral diesel). Deze emissie is in continu stijgende lijn (+ 27 % tussen 2000 en 2016).

De landbouw levert een bijdrage van 8 % in de PAK-emissie. Deze is vooral afkomstig van het brandstofgebruik (fossiele brandstoffen, stukhout, houtpellets) voor de verwarming van enerzijds de serres en anderzijds de stallen van pluimvee, varkens en runderen.

De sector handel & diensten heeft een aandeel van bijna 6 % in de PAK-emissie. Net als bij de huishoudens is deze emissie afkomstig van de gebouwenverwarming op vaste brandstoffen.

Bij de sector energie deden zich specifiek voor benzo(a)pyreen  bij de petroleum­raffinaderijen hogere emissies voor in de periode 2009-2011. Vanaf 2012 daalden deze emissies sterk en zijn nu nagenoeg tot nul herleid.

 

Dit is een officiële website van de Vlaamse overheid