Vlaanderen.be www.milieurapport.be
Je bent hier: Home / Milieuthema's / Luchtkwaliteit / Jaargemiddelde PAK-concentratie

Jaargemiddelde PAK-concentratie in lucht

Polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s) is de verzamelnaam voor honderden chemische verbindingen die bestaan uit gekoppelde aromatische ringen. Het zijn persistente organische stoffen met verschillende toxiciteit.

PAK’s ontstaan voornamelijk bij verbrandingsprocessen, o.a. bij houtverbranding in kachels en bij verbranding van fossiele brandstoffen in het verkeer. De meeste PAK’s komen vooral gebonden aan fijn stof in de lucht voor en kunnen zo over grote afstanden getransporteerd worden. Door neerslag of droge depositie kunnen PAK’s ook op de bodem, op gewassen of in oppervlaktewater terechtkomen. PAK’s worden voornamelijk in het lichaam opgenomen door inademing of via de voeding.

Benzo(a)pyreen (BaP) is de best gekende en meest kankerverwekkende PAK. De concentratie van deze stof wordt gebruikt als maatstaf voor de totale PAK-concentratie in de omgevingslucht in Vlaanderen.

Evaluatie: Icon positief
Laatst bijgewerkt: februari 2020
Actualisatie: Jaarlijks
Contactpersoon: Greet De Coster

Streefwaarde gerespecteerd, maar gezondheidsimpact niet verwaarloosbaar

De vierde Europese Dochterrichtlijn Lucht (2004/107/EG) definieert een streefwaarde van 1,0 ng/m3 voor de jaargemiddelde concentratie BaP in fijn stof PM10. Deze streefwaarde geldt sinds 31 december 2012. Het Vlaams Luchtbeleidsplan 2030 nam deze doelstelling over.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) formuleerde geen advieswaarde omdat er geen veilige ondergrens voor blootstelling aan BaP bestaat. De WGO drukt de schadelijkheid van BaP uit als het aantal extra kankergevallen bij een levenslange blootstelling aan een bepaalde concentratie. Bij een levenslange blootstelling aan een BaP-concentratie van 1,2 ng/m3 zou er één extra kankergeval per 10 000 inwoners zijn, bij een concentratie van 0,12 ng/m3 één per 100 000 inwoners en bij 0,012 ng/m3 één per 1 000 000.

In 2018 mat de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) op 8 meetplaatsen de PAK-concentratie in de omgevingslucht, door BaP te meten in fijn stof PM10. In 2018 werd de laagste jaargemiddelde BaP-concentratie gemeten op de landelijke meetplaats Houtem (0,11 ng/m³). Het hoogste jaargemiddelde werd gemeten op de meetplaats Sint-Kruis-Winkel (0,27 ng/m³). Deze meetplaats bevindt zich op een afstand van 1 km van het bedrijf ArcelorMittal Gent, een belangrijke bron van PAK’s in de Gentse Kanaalzone. De gemeten concentraties zijn wel veel lager dan de Europese streefwaarde van 1 ng/m3. De concentraties van andere PAK-verbindingen vertonen grotendeels hetzelfde patroon als die van de BaP-concentratie.

In 2018 werd er gemiddeld over alle meetplaatsen heen een BaP-concentratie van 0,19 ng/m³ gemeten. Dit komt bij een levenslange blootstelling aan deze concentratie overeen met gemiddeld één extra kankergeval per 60 000 inwoners. Volgens het Agentschap Zorg en Gezondheid geldt voor risico’s tussen 1 op 10 000 en 1 op 1 000 000 dat deze vanuit volksgezondheidskundig standpunt niet verwaarloosbaar zijn. In 2018 lag het Vlaamse gemiddelde 16 keer hoger dan het verwaarloosbare niveau.

Meer PAK’s tijdens de winter door gebouwenverwarming via houtstook

Globaal gezien daalden de BaP-concentraties in de periode 2000-2015, maar er waren wel schommelingen tussen opeenvolgende jaren. Deze zijn minstens deels te wijten aan variabele weersomstandigheden. Zo kan neerslag zorgen voor de depositie van fijn stof en kan de wind verontreinigde lucht aan- of afvoeren. Wanneer gekeken wordt naar de trend binnen één jaar dan merken we dat hogere concentraties vooral in de winter optreden. De BaP-concentraties kunnen in de winter oplopen tot wel 3 ng/m3 en zijn dus gemiddeld zo een 10 keer hoger dan in de zomer. Hoogstwaarschijnlijk is houtverbranding in functie van gebouwenverwarming bij lage temperatuur de belangrijkste oorzaak van deze trend. Bovendien kunnen de temperatuursinversies die optreden bij koud weer de verdunning van vervuilde lucht tegengaan.

Sinds 2016 zien we weer een lichte stijging van de jaargemiddelde concentraties. Het is niet duidelijk of deze toename een gevolg is van hogere emissies of van minder gunstige weersomstandigheden. In 2018 was het weer in ieder geval minder gunstig dan gewoonlijk, wat doet vermoeden dat de weersomstandigheden minstens een deel van de stijging verklaren.

De indicator Emissie van PAK’s naar lucht geeft meer informatie over de uitstoot van PAK’s naar de omgevingslucht in Vlaanderen. De indicator Emissie van dioxines en PAK's naar lucht door huishoudens gaat dieper in op de huishoudelijke PAK-uitstoot.

www.milieurapport.be is een officiële website van de Vlaamse overheid

Elke dag opnieuw werkt de Vlaamse Milieumaatschappij aan het milieu van morgen. Water, lucht en milieurapportering zijn onze kerntaken.