Vlaanderen.be www.milieurapport.be
Je bent hier: Home / Milieuthema's / Luchtkwaliteit / Emissie van ozonprecursoren

Emissie van ozonprecursoren naar lucht

Een verhoogde ozonconcentratie is het meest bekende voorbeeld van fotochemische luchtverontreiniging. Ozon wordt immers niet rechtstreeks uitgestoten, maar ontstaat op warme dagen in de troposfeer uit een reactie van ozonvormende stoffen, de zogenaamde ozonprecursoren, onder invloed van zonlicht. Door zijn sterk oxiderend vermogen is ozon schadelijk voor mensen, dieren, planten en materialen.

De ozonprecursoren zijn stikstofoxide [NOx, een mengsel van stikstofdioxide (NO2) en stikstofmonoxide (NO)], niet-methaan vluchtige organische stoffen (NMVOS) en in geringere mate koolstofmonoxide (CO) en methaan (CH4). De verschillende ozonprecursoren hebben een verschillend ozonvormend vermogen. De som van de ozonprecursoren wordt daarom uitgedrukt in troposferisch ozonvormend potentieel-eenheden (TOFP, Troposferic Ozone Forming Potential). De term ‘potentieel’ slaat op het feit dat het ozonvormend vermogen van een precursor sterk kan variëren, onder meer naargelang de weersomstandigheden en de concentraties van de andere precursoren. Globaal hebben NOx en NMVOS een vergelijkbaar ozonvormend vermogen; dat van CO en CH4 is bij benadering respectievelijk een factor 10 en 100 lager.

Deze indicator bespreekt het tijdsverloop van de uitstoot van de ozonprecursoren in Vlaanderen. Ook de emissies opgedeeld per sector worden besproken.

Evaluatie: niet van toepassing
Laatst bijgewerkt: februari 2020
Actualisatie: Jaarlijks
Contactpersoon: Greet De Coster

Emissie van ozonprecursoren bijna gehalveerd

In 2017 bedroeg de totale potentiële troposferische ozonemissie 228 kton in Vlaanderen. De ozonprecursoren NOx (53 %) en NMVOS (36 %) hadden het grootste aandeel in dit totaal. De bijdrage van CO (10 %) en CH4 (1 %) was veel beperkter. De totale uitstoot van ozonprecursoren was in 2017 met bijna de helft (47 %) afgenomen t.o.v. 2000. De NOx-, NMVOS-en CO-emissies kenden een vergelijkbare daling (tussen 44 en 51 %) in die periode. Enkel de CH4-uitstoot daalde minder snel (23 %). De laatste jaren blijven de NMVOS- en CH4-emissies stabiel.

Er werden geen doelstellingen bepaald voor de emissie van ozonprecursoren als geheel. In de herziene NEC-richtlijn (EU) 2016/2284 werden wel Europese emissiedoelstellingen per land gedefinieerd voor NOx en NMVOS, de belangrijkste ozonprecursoren. Het Luchtbeleidsplan 2030 bevat de verdeling van deze doelstellingen voor de gewesten. Voor meer informatie verwijzen we naar de indicatoren Potentieel verzurende emissies en Emissie van NMVOS. Voor CO en CH4 werden geen emissieplafonds bepaald.

Ruim de helft van de uitstoot door transport en industrie

In 2017 was de sector transport verantwoordelijk voor 31 % van de totale potentiële troposferische ozonemissie in Vlaanderen. Transport had het grootste aandeel van alle sectoren, ondanks een halvering van zijn uitstoot sinds 2000. Transport, met name het wegverkeer, is vooral belangrijk voor wat betreft de uitstoot van NOx (52 % van totale NOx-uitstoot). Meer informatie hierover is te vinden in de indicator Emissie van luchtpolluenten door transport: NOx, NMVOS, PM2,5 en SO2.

De industrie leverde de tweede grootste bijdrage aan de emissie van ozonprecursoren, met een aandeel van 26 % in 2017. De industriële emissies daalden met meer dan de helft (54 %) sinds 2000. De sterke, tijdelijke daling in 2009 was te wijten aan een productievermindering tijdens de financieel-economische crisis. Binnen de industrie valt het merendeel van de uitstoot toe te schrijven aan de chemie- en metaalnijverheid. De industrie leverde in 2017 de belangrijkste bijdrage aan de NMVOS- en CO-emissies (resp. 28 en 54 %) en had het tweede grootste aandeel in de NOx- en CH4-emissies (resp. 20 en 13 %). Meer informatie over de industriële NOx- en NMVOS-emissies is te vinden in de indicatoren Emissie van verzurende stoffen naar lucht door de industrie en Industriële NMVOS-emissie naar lucht.

Landbouw en huishoudens dragen een kwart bij aan de emissies

De landbouw had in 2017 een aandeel van 14 % in de uitstoot van ozonprecursoren. Deze sector draagt voornamelijk bij aan de CH4-emissie (73 % van de Vlaamse emissies in 2017), vooral via de verteringsemissies van melkkoeien, en de NMVOS-emissie (aandeel van 21 %), grotendeels via de stalling van runderen, varkens en pluimvee en hun mestopslag. Zie de indicator Emissie van broeikasgassen door de landbouw voor meer info.

De huishoudens leverden een bijdrage van 12 % aan de uitstoot van ozonprecursoren. De huishoudemissies zijn een belangrijke bron van CO (aandeel van 24 % in 2017) en NMVOS (19 %). Deze emissies zijn vooral te wijten aan de verbranding van hout en fossiele brandstoffen in functie van gebouwenverwarming en aan het gebruik van producten op solventbasis zoals lijmen, reinigingsmiddelen en cosmeticaproducten. De Emissie van NMVOS naar lucht door huishoudens wordt elders in detail besproken.

De bijdrage van de andere sectoren was beperkt in 2017 (energie: 7 %; handel en diensten: 2 %). Bij de sector energie werd de grootste emissiereductie van alle sectoren gerealiseerd tussen 2000 en 2017, namelijk 75 %. Zie de indicator Emissie van verzurende stoffen door de energiesector voor meer informatie. Daarnaast werd 7 % van de Vlaamse uitstoot van ozonprecursoren veroorzaak door natuur & tuinen. Het betreft hier NMVOS-emissies van natuurlijke oorsprong (bv. naaldbomen).

Globale daling van emissies ozonprecursoren noodzakelijk

Een aanzienlijk deel van de ozon in Vlaanderen is te wijten aan de emissie van ozonprecursoren door buitenlandse bronnen. Bovendien is de ozonchemie complex, waardoor een geringe daling van de NOx-emissies (bv. door het invoeren van bepaalde verkeersmaatregelen) in Vlaanderen leidt tot meer ozon, omdat NO zorgt voor ozonafbraak. Om de ozonconcentratie in Vlaanderen blijvend te doen dalen is daarom een aanzienlijke en globale emissieverlaging van de precursoren nodig. Meer informatie hierover is te vinden in de indicator Jaargemiddelde concentratie van troposferische ozon.

www.milieurapport.be is een officiële website van de Vlaamse overheid

Elke dag opnieuw werkt de Vlaamse Milieumaatschappij aan het milieu van morgen. Water, lucht en milieurapportering zijn onze kerntaken.