Vlaanderen.be www.milieurapport.be
Je bent hier: Home / Milieuthema's / Luchtkwaliteit / Jaargemiddelde ozonconcentratie

Jaargemiddelde concentratie van troposferisch ozon

Deze indicator toont het verloop van de jaargemiddelde ozonconcentratie in Vlaanderen als maat voor de ozonachtergrondconcentratie. Ozon wordt niet rechtstreeks uitgestoten, maar ontstaat uit een reactie van ozonvormende stoffen, voornamelijk stikstofoxiden (NOx) en vluchtige organische stoffen (VOS), onder invloed van zonlicht. Ozon heeft sterk oxiderende eigenschappen en is dan ook schadelijk voor mensen, planten en materialen. Bovendien draagt het bij aan de klimaatverandering.

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) kan er geen advieswaarde voor het jaargemiddelde bepaald worden waaronder chronische gezondheidseffecten door ozon kunnen worden uitgesloten. Dus ook de lagere ‘alledaagse’ concentraties van ozon kunnen de gezondheid van de (meest gevoelige groepen van de) bevolking schaden. Dit betekent dat elke inspanning ter verlaging van de ozonconcentraties kan leiden tot gezondheidswinst. Er werden wel doelstellingen voor andere ozonindicatoren vastgelegd (zie de indicator Blootstelling bevolking aan ozon).

Evaluatie: Icon negatief
Laatst bijgewerkt: oktober 2019
Actualisatie: Jaarlijks
Contactpersoon: Greet De Coster

Stijging jaargemiddelde ozonconcentratie ondanks dalende uitstoot ozonprecursoren

In 2018 bedroeg de jaargemiddelde ozonconcentratie in Vlaanderen 50 µg/m³. Dit is de hoogste waarde die gemeten werd sinds 1990. Globaal gezien steeg de jaargemiddelde ozonconcentratie vanaf 1991. In de periode 2000—2012 stagneerden de concentraties, met uitzondering van  uitschieters in de ongunstige ozonjaren 2003 en 2006 omwille van de uitzonderlijk warme zomers.

In Mace Head, een meetpunt aan de Ierse Westkust en tevens het meest westelijke meetpunt in Europa, kunnen de achtergrondconcentraties van ozon in de noordelijke hemisfeer bepaald worden. Deze meetplaats ligt immers ver van emissiebronnen. De ozon wordt er meestal aangevoerd van over de Atlantische oceaan. Net als in Vlaanderen trad er in Mace Head een stijging op van de ozonconcentraties in de jaren ’90 en stagneerden de concentraties er in de jaren 2000. In tegenstelling tot in Vlaanderen dalen de ozonconcentraties er echter sinds 2010. Merk wel op dat de achtergrondconcentratie in Vlaanderen wordt berekend aan de hand van de jaargemiddelde ozonconcentratie, zonder rekening te houden met de afkomst van de luchtmassa’s.

Drie oorzaken

De stijging van de jaargemiddelde ozonconcentratie sinds 2013 treedt op ondanks de dalende emissies van ozonprecursoren en de stagnatie van de ozonpiekoverlast in Vlaanderen (zie indicatoren Emissie van ozonprecursoren en Blootstelling bevolking aan ozon). Drie verschillende oorzaken worden hiervoor doorgaans als verklaring gegeven:

Ten eerste is er een algemene toename van de uitstoot van ozonprecursoren in de noordelijke hemisfeer (o.a. China). Dit zorgt voor een stijging van de ozonconcentratie in Vlaanderen, ondanks de dalende uitstoot van ozonprecursoren in West-Europa. Er wordt geschat dat ongeveer de helft van het troposferische ozon in Noordwest-Europa toegewezen kan worden aan antropogene bronnen. Het aandeel hiervan dat afkomstig is van binnen en buiten Europa is vergelijkbaar. De andere helft van het troposferische ozon wordt veroorzaakt door biogene emissies.

Een tweede mogelijke oorzaak is de toename van ozontransport uit de hogere luchtlagen (de stratosfeer) naar de omgevingslucht (troposfeer). Ongeveer een vijfde tot een kwart van het troposferisch ozon wordt getransporteerd vanuit de stratosfeer.

Ten derde speelt de complexe ozonchemie een rol. Ozonconcentraties zijn het resultaat van een evenwicht tussen ozonvorming en -afbraak. Dit evenwicht wordt onder meer beïnvloed door de concentratieverhoudingen tussen NOx en VOS in de omgevingslucht. In principe leidt een hogere concentratie van deze stoffen tot meer ozonvorming. Een beperkte vermindering van NOx-emissies resulteert echter lokaal en op korte termijn in hogere ozonconcentraties, omdat NO (stikstofmonoxide) ozon afbreekt met vorming van NO2 (stikstofdioxide). NO komt vooral voor op plaatsen met veel verkeer, bijvoorbeeld in steden en in de buurt van wegen. Hierdoor worden op zonnige zomerdagen vaak hogere ozonconcentraties gemeten op het platteland dan in de stad en zijn de stedelijke ozonconcentraties in het weekend vaak hoger dan tijdens de week. Dit verklaart ook waarom de achtergrondconcentraties gemeten in Mace Head (70 à 80 µg/m3) bijna dubbel zo hoog zijn als deze in Vlaanderen.

Een beperkte reductie van de NOx-emissies (bijvoorbeeld door het invoeren van bepaalde verkeersmaatregelen) zal in Vlaanderen in eerste instantie lokaal tot minder ozonafbraak, en dus hogere ozonconcentraties, leiden. Om de jaargemiddelde ozonconcentraties blijvend te doen dalen is een verdergaande en globale daling van de emissies van alle ozonprecursoren in de noordelijke hemisfeer noodzakelijk.

 

Dit is een officiële website van de Vlaamse overheid