Vlaanderen.be www.milieurapport.be
Je bent hier: Home / Milieuthema's / Luchtkwaliteit / Jaargemiddelde PM2,5-concentratie

Jaargemiddelde PM2,5-concentratie in lucht

Fijn stof (PM = Particulate Matter) is een mengsel van vloeibare of vaste deeltjes met uiteenlopende samenstelling en afmetingen. Hier bespreken we de PM2,5-deeltjes, die een diameter kleiner dan 2,5 µm hebben.

Primaire PM2,5-stofdeeltjes worden rechtstreeks uitgestoten in de lucht door voornamelijk huishoudens (houtstook), verkeer en industrie. Daarnaast kan er ook secundair stof gevormd worden uit voorloperstoffen. Samen resulteren ze in een bepaalde concentratie van PM2,5-deeltjes in de lucht. Een gedeelte van de PM2,5-deeltjes in Vlaanderen is afkomstig van het buitenland, want fijn stof kan zich over lange afstanden verplaatsen.

Fijn stof is de meest schadelijke luchtpolluent voor de gezondheid. PM2,5-deeltjes kunnen door hun kleine afmetingen bij inademing diep in de longen dringen. Op die manier kunnen ook andere vervuilende stoffen, aanwezig op die deeltjes, in het menselijk lichaam geraken. Dit kan leiden tot allerlei gezondheidsklachten, waaronder luchtwegeninfecties en cardiovasculaire aandoeningen. Fijn stof kan zelfs leiden tot kanker. Fijn stof kan ook een rol spelen in de klimaatverandering: naargelang de samenstelling kan het zowel voor afkoeling als voor opwarming zorgen. Fijn stof draagt ook bij tot de verzurende en vermestende depositie.

Deze indicator toont de jaargemiddelde concentratie van PM2,5-deeltjes, wat een beeld geeft van de langetermijnblootstelling aan dit type fijn stof.

Evaluatie: Icon neutraal
Laatst bijgewerkt: januari 2020
Actualisatie: Jaarlijks
Contactpersoon: Greet De Coster

Doelstellingen voor PM2,5-concentraties

Ter bescherming van de menselijke gezondheid definieert de Europese Richtlijn Luchtkwaliteit 2008/50/EG een jaargrenswaarde voor het PM2,5-jaargemiddelde: sinds 2015 mag die maximaal 25 µg/m³ bedragen. Vanaf 2020 geldt een strengere indicatieve jaargrenswaarde van 20 µg/m³.

De Europese doelstellingen zijn het resultaat van een afweging tussen gezondheidseffecten en economische en technische haalbaarheid. De jaaradvieswaarde van de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) is louter gebaseerd op gezondheidseffecten en is dan ook heel wat strenger (10 µg/m³). Het Luchtbeleidsplan 2030 streeft ernaar om in Vlaanderen tegen 2050 te voldoen aan de WGO-advieswaarde.

Europa legt sinds 2015 ook een gemiddelde blootstellingsindex (GBI) van 20 µg/m³ op. Dit is de gemiddelde PM2,5-concentratie van alle stedelijke achtergrondstations over de laatste 3 jaar. Bovendien moet er tegen 2020 een reductie van 20 % gerealiseerd worden t.o.v. de GBI van 2011. Dit betekent dat de gewestelijke gemiddelde blootstellingsindex (GGBI) in Vlaanderen in 2020 maximaal 15,7 µg/m³ mag bedragen.

Europese jaargrenswaarde overal gerespecteerd

De meetstations voor PM2,5 worden ingedeeld in vijf typegebieden naargelang hun locatie. Figuur 1 toont een sterke daling van de jaargemiddelde PM2,5-concentratie in alle typegebieden sinds 2004. De dalende trend houdt verband met de afnemende emissie van primaire PM2,5-deeltjes en van de precursoren van secundair fijn stof. In de loop der jaren is het verschil in PM2,5-concentratie tussen de typegebieden bovendien alsmaar verkleind. Vanaf 2016 lijken de gunstige evoluties af te zwakken. Overeenkomstig hiermee vertonen ook de emissies recent maar weinig – of zelfs geen – verbetering meer (zie indicatoren Emissie van primair fijn stof en Emissie van precursoren van fijn stof).

In 2018 bleven de jaargemiddelde PM2,5-concentratie in alle typegebieden ruim onder de EU-jaargrenswaarde van 25 µg/m³. Ook de strengere indicatieve jaargrenswaarde van 20 µg/m³, die vanaf 2020 geldt, werd in alle typegebieden gehaald. De WGO-jaaradvieswaarde van 10 µg/m³ is echter nog ver buiten bereik. 

Vlaanderen voldeed in 2018 aan de GGBI voor PM2,5 (20 µg/m³). Ook de reductie van 20 % van de GGBI, die tegen 2020 moet gerealiseerd worden (d.i. maximale concentratie van 15,7 µg/m³), werd reeds gehaald.

WGO-advieswaarde voor gezondheid bijna nergens gehaald

Op plaatsen waar er geen meetresultaten beschikbaar zijn, schat de VMM de concentraties in aan de hand van rekenkundige modellen. Voor PM2,5 gebruikt de VMM het ATMO-Street-model. Dit model is een combinatie van de RIO-interpolatietechniek, het IFDM-dispersiemodel en de straatmodule OSPM. ATMO-Street berekent de luchtkwaliteit op basis van de gemeten concentraties en het landgebruik (RIO), meteorologische gegevens en de uitstoot van luchtverontreinigende stoffen (IFDM) en houdt rekening met de effecten van street canyons (OSPM).

Figuur 2 toont dat in 2018 de PM2,5-concentraties in Vlaanderen weinig varieerden. In de Antwerpse haven en de Gentse kanaalzone komen de hoogste gemodelleerde jaargemiddelden voor. Ook nabij snelwegen is de PM2,5-concentratie wat verhoogd. In het zuidoosten van Limburg bevinden zich de grootste gebieden met lagere concentraties. De kaart toont dat heel Vlaanderen de Europese jaargrenswaarde van 25 µg/m³ haalt en dat dus geen enkele Vlaming in 2018 blootgesteld was aan PM2,5-jaarconcentraties hoger dan de grenswaarde. Uit Figuur 3 blijkt echter dat in 2018 meer dan 99% van de Vlaamse bevolking in een gebied woonde waar de WGO-jaaradvieswaarde voor PM2,5 (10 µg/m³) overschreden werd. Enkel in het zuidoosten van Limburg en ten zuiden van Brussel werd de PM2,5-jaaradvieswaarde gerespecteerd.

Merk wel op dat de ruimtelijke weergave het resultaat is van modelleringen. Dit kan een over- of onderschatting geven op bepaalde plaatsen en geeft dus slechts een benaderend beeld van de luchtverontreiniging.

Om de gezondheidsimpact van fijn stof te verminderen zijn verdere emissiereducties van fijn stof en haar voorloperstoffen nodig in zowel binnen- als buitenland, gezien het grensoverschrijdend karakter van de problematiek van fijn stof.

Meer informatie over de blootstelling aan fijn stof en de gevolgen hiervan is te vinden in de indicatoren Blootstelling bevolking aan fijn stof, Verloren gezonde levensjaren (DALY’s) door fijn stof en Externe gezondheidskosten door fijn stof.

 

www.milieurapport.be is een officiële website van de Vlaamse overheid

Elke dag opnieuw werkt de Vlaamse Milieumaatschappij aan het milieu van morgen. Water, lucht en milieurapportering zijn onze kerntaken.