Vlaanderen.be www.milieurapport.be
Je bent hier: Home / Milieuthema's / Luchtkwaliteit / Jaargemiddelde concentratie zwarte koolstof

Jaargemiddelde concentratie zwarte koolstof in de lucht

Zwarte koolstof (Black Carbon of BC) is voornamelijk aanwezig in de fijne fractie van fijn stof (PM2,5). Het is een maat voor de roetconcentratie in de omgevingslucht. Roetdeeltjes ontstaan bij onvolledige verbranding van fossiele brandstoffen, biobrandstoffen en biomassa. Zwarte koolstof wordt door verschillende bronnen onmiddellijk uitgestoten. Het wordt niet gevormd in de atmosfeer uit andere componenten. Hierdoor wordt de concentratie van zwarte koolstof veel meer bepaald door lokale bronnen. De grootste bronnen voor zwarte koolstof in Vlaanderen zijn het verkeer, voornamelijk het wegverkeer, en de huishoudens (gebouwenverwarming door middel van houtverbranding).

Zwarte koolstof en elementaire koolstof (EC) zijn vergelijkbare fracties. Wanneer ze met een optische methode gemeten worden, spreken we van zwarte koolstof, anders van elementair koolstof.

Zwarte koolstof is vermoedelijk de meest schadelijke fractie van fijn stof. Naast negatieve gezondheidseffecten draagt zwarte koolstof ook bij aan de klimaatopwarming door absorptie van zonlicht en warmte en doordat ze de reflectie van zonnestraling vermindert na afzetting op sneeuw of ijs. Dieselroet, de roetdeeltjes die dieselvoertuigen uitstoten, wordt door het IARC (International Agency for Research on Cancer) als kankerverwekkend geclassificeerd.

Momenteel zijn er op Europees of Vlaams niveau nog geen normen voor de concentratie aan zwarte koolstof in de omgevingslucht.

Deze indicator toont de evolutie van de jaargemiddelde concentratie zwarte koolstof in Vlaanderen, zowel per type meetstation als ruimtelijk geïnterpoleerd over Vlaanderen. Voor het meest recente jaar wordt bovendien een spreidingskaart getoond.

Evaluatie: niet van toepassing
Laatst bijgewerkt: oktober 2019
Actualisatie: Jaarlijks
Contactpersoon: Greet De Coster

Verkeer is belangrijkste bron

De meetstations voor zwarte koolstof worden ingedeeld in vijf subgroepen naargelang hun locatie. De hoogste jaargemiddelden zwarte koolstof worden gemeten in de verkeersgerichte meetplaatsen; de landelijke meetplaatsen worden gekenmerkt door de laagste meetwaarden. De tweede hoogste meetwaarden werden t.e.m. 2016 gemeten in de stedelijke gebieden, maar sinds 2017 zijn de meetwaarden in de industriële, stedelijke en voorstedelijke meetstations erg gelijklopend. Globaal gezien daalde de concentratie zwarte koolstof in elk type meetstation. In de periode 2012—2018 was de daling in de verkeersgerichte meetstations het grootst en in de landelijke het kleinst.

In 2018 mat de VMM het hoogste jaargemiddelde op de verkeersgerichte meetplaats aan de Antwerpse Ring (2,43 µg/m³). Het laagste jaargemiddelde werd gemeten op de landelijke meetplaats Houtem (0,66 µg/m³). Dat jaargemiddelde bedroeg dus slechts een kwart van dat langs de Antwerpse Ring.

Ruimtelijke gegevens bevestigen het belang van verkeer

Het ATMO-Street-model is een rekenkundig model waarmee de concentratie aan zwarte koolstof ingeschat kan worden op plaatsen in Vlaanderen waar geen metingen gebeurden. Het model is een combinatie van de RIO-interpolatietechniek, het IFDM-dispersiemodel en de straatmodule OSPM. ATMO-Street berekent de luchtkwaliteit op basis van de gemeten concentraties en het landgebruik (RIO), meteorologische gegevens en de uitstoot van luchtverontreinigende stoffen (IFDM) en houdt rekening met de effecten van street canyons (OSPM).

De gemodelleerde jaargemiddelden voor zwarte koolstof zijn het hoogst in de Antwerpse agglomeratie, de Antwerpse haven en de noordrand rond Brussel. Verhoogde concentraties werden ook gemodelleerd in andere steden, vooral in Gent, en ter hoogte van snelwegen en andere drukke wegen. Wegverkeer is dus duidelijk een belangrijke bron van roetdeeltjes.

De derde figuur toont een dalende trend voor het ruimtelijk jaargemiddelde zwarte koolstof in Vlaanderen. In 2018 bedroeg het geïnterpoleerde jaargemiddelde voor concentratie zwarte koolstof 0,87 µg/m³. Deze lage waarde in vergelijking met de jaargemiddelden per subtype kan verklaard worden doordat er relatief weinig meetplaatsen zijn in landelijke gebieden, waar de laagste concentraties gemeten worden. Landelijke gebieden maken echter een groot deel van de oppervlakte van Vlaanderen uit en wegen dus sterker door in het ruimtelijk jaargemiddelde. Om een consistente tijdsreeks te bekomen, werd bovendien enkel gebruik gemaakt van de RIO-interpolatietechniek, waardoor de jaargemiddelden wellicht een onderschatting zijn. Merk ook op dat de onzekerheid groter is voor de periode 2010-2011, omdat er toen nog maar een beperkt aantal meetplaatsen voor zwarte koolstof waren.

 

Dit is een officiële website van de Vlaamse overheid