Vlaanderen.be www.milieurapport.be
Je bent hier: Home / Milieuthema's / Luchtkwaliteit / Daggemiddelde PM10-concentratie

Daggemiddelde PM10-concentratie in lucht

Het inademen van fijn stof (o.a. PM10 en PM2,5) is schadelijk voor de gezondheid. Primaire stofdeeltjes worden rechtstreeks uitgestoten in de lucht door verschillende bronnen (bv. uitlaat van wagens, diverse industriële processen, huishoudelijke verwarming op vaste brandstoffen). Daarnaast kan er ook secundair stof gevormd worden door chemische reacties van voorloperstoffen (bv. NH3, NOx, SO2 en VOS). Samen resulteren ze in een bepaalde concentratie van PM10-deeltjes in de lucht. De daggemiddelde concentratie van deze deeltjes geeft een beeld van de kortetermijnblootstelling aan dit fijn stof en ook van de piekconcentraties van PM10 in de omgevingslucht.

Evaluatie: Icon neutraal
Laatst bijgewerkt: april 2019
Actualisatie: Jaarlijks
Contactpersoon: Hugo Van Hooste

Doelstellingen voor PM10-concentraties

De Europese Richtlijn Luchtkwaliteit 2008/50/EG definieert grenswaarden voor de bescherming van de menselijke gezondheid tegen PM10. Deze dienen sedert 1 januari 2005 gerespecteerd te worden op elke meetplaats. De daggrenswaarde schrijft voor dat er maximaal 35 dagen per jaar met een daggemiddelde concentratie hoger dan 50 µg/m³ mogen voorkomen. Eind 2013 deed de Europese Commissie een mededeling over het programma ‘Schone lucht voor Europa’ (COM(2013)918). Uit de toetsing van het luchtkwaliteitsbeleid is gebleken dat het niet aangewezen is de richtlijn inzake luchtkwaliteit snel te wijzigen. Men streeft er in eerste instantie naar dat de bestaande normen voor luchtkwaliteit uiterlijk in 2020 worden nageleefd.

Het MINA-plan 4 (2011-2015), het laatste milieubeleidsplan dat werd opgemaakt, stelde als doel dat tegen het jaar 2015 het percentage van de bevolking dat blootgesteld wordt aan meer dan 35 dagen met een PM10-daggemiddelde hoger dan 50 µg/m³ tot 0 % herleid moest zijn. Het Pact 2020 nam het doel voor de Europese daggrenswaarde over.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) heeft voor PM10 ook advieswaarden vooropgesteld, deze zijn strenger dan de EU-grenswaarden. De WGO baseert zich voor het bepalen van de advieswaarden enkel op gezondheidsstudies. Volgens de WGO is er geen veilige drempelwaarde waaronder geen nadelige effecten van fijn stof voorkomen. In het advies van de WGO (2005) wordt een dagadvieswaarde voor PM10 voorgesteld van maximaal 3 dagen met een daggemiddelde hoger dan 50 µg/m³ per jaar.

Op 20 juli 2018 heeft de Vlaamse Regering een ontwerp van Luchtbeleidsplan goedgekeurd. Voor de korte termijn worden in dit Luchtbeleidsplan de Europese Luchtkwaliteitsstreefwaarden en -normen voor PM10 overgenomen. Op lange termijn wordt ernaar gestreefd te voldoen aan de gezondheidsimpact ingeschat door de WGO.

EU-grenswaarde de laatste vier jaar gehaald op alle meetplaatsen

De meetplaatsen van het telemetrisch meetnet van de VMM zijn naargelang hun karakter ingedeeld in verschillende subtypes. Naast de typegebieden landelijk, voorstedelijk, stedelijk en industrieel wordt er sinds 2013 ook een typegebied verkeer gespecifieerd.

Eind de jaren ’90 daalde het aantal dagen met daggemiddelde PM10-concentraties hoger dan 50 µg/m³ fors. In de daarop volgende periode tot en met 2013 zien we eerder een schommelend maar globaal wel dalend verloop. Deze dalende trend houdt ongetwijfeld verband met de afnemende emissie van primaire PM10-deeltjes en van precursoren van secundair fijn stof, zowel op Vlaams als op buitenlands niveau. Elk jaar werd op een aantal individuele meetplaatsen de EU-daggrenswaarde wel overschreden. In het jaar 2003 was dat zelfs, uitzonderlijk, het geval voor alle meetplaatsen. Dat jaar was dan ook - voor fijn stof - meteorologisch zeer ongunstig met uitzonderlijk veel wind uit oostelijke richting, lange droge periodes en een zeer warme zomer. Sinds 2014 werd op geen enkele meetplaats nog een overschrijding van de EU-daggrenswaarde opgetekend. Het Europees Milieu Agentschap is bezig met de verificatie van deze gegevens. Mogelijk wordt de inbreukprocedure tegen België opgeschort. De inbreukprocedure werd in 2009 opgestart omwille van het voortdurend overschrijden van de EU-daggrenswaarde voor PM10.

Het doel gesteld in het MINA-plan 4 (2011-2015), met name dat tegen 2015 het percentage van de bevolking dat blootgesteld wordt aan meer dan 35 dagen met een PM10-daggemiddelde boven 50 µg/m³ tot 0 % herleid moest zijn, wordt behaald sinds 2012. Meer omtrent de blootstelling is terug te vinden bij de indicator ‘Blootstelling bevolking aan te hoge concentraties fijn stof’.

WGO-advieswaarde nergens gehaald in 2017

De gezondheidsadvieswaarde van de WGO is een stuk strenger dan de EU-daggrenswaarde en staat slechts 3 dagen met een daggemiddelde boven 50 µg/m³ toe. In 2017 voldeed geen enkele meetplaats aan deze WGO-advieswaarde, dit in tegenstelling tot 2016 waar 6 meetplaatsen maximaal 3 dagen boven 50 µg/m³ lieten optekenen.

In 2017 zijn de typegebieden stedelijk, verkeer en industrieel vergelijkbaar qua aantal overschrijdingen van het daggemiddelde van 50 µg/m3. In voorstedelijk typegebied zijn er globaal minder overschrijdingen, in landelijk typegebied het minst. In het landelijk typegebied waren er in 2016 voor het eerst minder dan 3 dagen (2 dagen) met een gemiddelde concentratie boven 50 µg/m3, en werd de WGO-advieswaarde dus gehaald. In 2017 is dit aantal opnieuw gestegen tot 8 dagen.

Geen smogalarm in 2017, wel stookadvies

Tijdens de winter kunnen verhoogde PM10-concentraties voorkomen (wintersmog), meestal bij lage windsnelheden en bij een temperatuurinversie. Het fijn stof blijft dan hangen onder de inversielaag en door de slechte verdunning stapelt de verontreiniging zich op in de omgevingslucht.

Om sterk verhoogde PM10-concentraties tegen te gaan wordt er een smogalarm afgekondigd wanneer de gemiddelde voorspelde PM10-concentratie over Vlaanderen gedurende 2 opeenvolgende dagen hoger is dan 70 µg/m3. Dit houdt een snelheidsverlaging in op bepaalde delen van de snelwegen nabij dorpskernen en bewoning. In 2017 werd geen smogalarm afgekondigd. Er was ook geen enkele dag waarop de gemiddelde concentratie op alle meetplaatsen hoger was dan 70 µg/m3.

De VMM geeft sinds het najaar van 2016 een stookadvies wanneer de gemiddelde gemeten PM10-concentratie van de laatste 24 uur in Vlaanderen hoger is dan 50 µg/m3 en er geen verbetering van de luchtkwaliteit verwacht wordt binnen de 24 uur. In 2017 werd op 9 dagen het stookadvies verspreid. De VMM adviseert de bevolking dan om geen hout te stoken als bijverwarming of voor sfeerdoeleinden.

Gemodelleerde concentraties hoogst in omgeving van Antwerpen en Gent

Om de verontreiniging met fijn stof in te schatten op plaatsen waar geen metingen gebeuren in Vlaanderen, maakt de VMM gebruik van het model ATMO-Street. Dit model is een verbeterde versie van het vroeger gebruikte RIO-IFDM-model.

Het aantal dagen met een PM10-daggemiddeldeconcentratie boven 50 µg/m³ is het hoogst in de omgeving van Antwerpen en Gent en hun havengebieden. Nergens was er een overschrijding van de EU-daggrenswaarde.

Actieplannen

Omdat bepaalde plaatsen in Vlaanderen de luchtkwaliteitsdoelstellingen niet haalden, stelde Vlaanderen met betrokken actoren actieplannen op om de PM10-emissie te verminderen. In aanvulling op de Vlaamse actieplannen worden lokale plannen opgesteld. De eerste plannen voor de stad en haven van Antwerpen en Gent dateren van 2007-2008. In Gent lag de focus op de industrie, in Antwerpen ook op het wegverkeer, de scheepvaart en machines. Voor Antwerpen werd een nieuw plan uitgewerkt voor de periode 2014-2018, met vooral maatregelen naar zowel goederen- als personenvervoer. Ook voor Gent werd in 2016 een nieuw plan opgesteld, het ‘Actieplan fijn stof en NO2 voor agglomeratie Gent en Gentse kanaalzone (2016-2020)’. Dit bevat acties naar personen- en goederenvervoer, industrie en gebouwenverwarming (houtverbranding).

Naast de PM10-daggemiddeldeconcentratie wordt ook de jaargemiddelde PM10-concentratie gemeten en berekend. Meer informatie hierover vindt u bij de indicator 'Jaargemiddelde PM10-concentratie in de lucht'.

Dit is een officiële website van de Vlaamse overheid