Vlaanderen.be www.milieurapport.be
Je bent hier: Home / Milieuthema's / Luchtkwaliteit / Blootstelling bevolking aan fijn stof

Blootstelling bevolking aan te hoge concentraties fijn stof

Fijn stof (PM = Particulate Matter) is een mengsel van vloeibare of vaste deeltjes met uiteenlopende samenstelling en afmetingen. Hier bespreken we de PM2,5- en PM10-deeltjes, die een diameter kleiner dan respectievelijk 2,5 µm en 10 µm hebben.

Primaire stofdeeltjes worden rechtstreeks uitgestoten in de lucht door voornamelijk huishoudens (houtstook), verkeer, industrie en landbouw. Daarnaast kan er ook secundair stof gevormd worden door chemische of fysische reacties van voorloperstoffen.

Het inademen van fijn stof is schadelijk voor de gezondheid, zowel bij kortstondige blootstelling aan hoge concentraties als langdurige blootstelling aan lagere concentraties. Vooral de kleinere PM2,5-deeltjes zijn gevaarlijk omdat ze door hun kleine afmetingen diep in de longen kunnen dringen. Fijn stof kan ook een rol spelen in de klimaatverandering: naargelang de samenstelling kan het zowel voor afkoeling als voor opwarming zorgen. Fijn stof draagt ook bij tot de verzurende en vermestende depositie.

Deze indicator toont de potentiële blootstelling van de bevolking aan fijn stof (PM2,5 en PM10) in Vlaanderen. De jaargemiddelde concentratie fijn stof geeft een beeld van de langetermijnblootstelling. De daggemiddelde concentratie fijn stof weerspiegelt de kortetermijnblootstelling en de piekconcentraties.

Evaluatie: Icon neutraal
Laatst bijgewerkt: oktober 2019
Actualisatie: Jaarlijks
Contactpersoon: Greet De Coster

WGO-advieswaarden veel strenger dan Europese grenswaarden

De Europese Richtlijn Luchtkwaliteit (2008/50/EG) legt grenswaarden op voor de jaargemiddelde concentraties PM2,5 (25 µg/m³ vanaf 2015) en PM10 (40 µg/m³ vanaf 2005). Daarnaast werd er voor PM2,5 nog een strengere indicatieve jaargrenswaarde (20 µg/m³ vanaf 2020) bepaald. Voor PM10 werd ook een grenswaarde bepaald voor het daggemiddelde (maximaal 35 dagen per jaar > 50 µg/m³ vanaf 2005). Er werd geen grenswaarde vastgelegd voor de daggemiddelde concentratie PM2,5.

De Europese doelstellingen zijn het resultaat van een afweging tussen gezondheidseffecten en economische en technische haalbaarheid. De jaar- en dagadvieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) voor PM2,5 (jaar: 10 µg/m³; dag: maximaal 3 dagen > 25 µg/m³) en PM10 (jaar: 20 µg/m³; dag: maximaal 3 dagen per jaar > 50 µg/m³) zijn louter gebaseerd op gezondheidseffecten en zijn dan ook heel wat strenger.

Bijna volledige bevolking blootgesteld aan te hoge concentraties fijn stof

De evolutie van het aantal mensen dat blootgesteld wordt aan te hoge concentraties fijn stof wordt berekend via de RIO-interpolatietechniek. RIO schat de concentratie fijn stof op plaatsen waar niet gemeten wordt, op basis van de gemeten concentraties en het landgebruik. Door de resolutie van 4 x 4 km² zijn de blootstellingscijfers welllicht een onderschatting.

Globaal gezien is er een daling van het aandeel van de bevolking dat blootgesteld wordt aan (te) hoge concentraties fijn stof. Sinds 2012 zijn er in Vlaanderen geen overschrijdingen meer van de Europese jaargrenswaarden voor PM2,5 (25 µg/m³) en PM10 (40 µg/m³) en de daggrenswaarde voor PM10 (maximaal 35 dagen per jaar > 50 µg/m³) (rode kleur in grafieken). Ook  de strengere indicatieve jaargrenswaarde voor PM2,5 (20 µg/m³), die geldt vanaf 2020, wordt sinds 2012 gerespecteerd. In Vlaanderen wordt dus niemand meer blootgesteld aan te hoge concentraties fijn stof op basis van de Europese doelstellingen.

Op basis van de WGO-advieswaarden wordt echter bijna de volledige Vlaamse bevolking blootgesteld aan te hoge concentraties fijn stof. In 2018 woonde 20 % van de bevolking in een gebied waar de jaaradvieswaarde voor PM10 (20 µg/m³) gerespecteerd werd; voor PM2,5 (10 µg/m³) was dit slechts 1,5 % (blauwe kleur in grafieken). De WGO dagadvieswaarde voor PM10 werd ook op de meeste plaatsen overschreden: in 2018 werd 95 % van de Vlaamse bevolking gedurende meer dan drie dagen (en maximaal gedurende 15 dagen) blootgesteld aan daggemiddelde PM10-concentraties boven 50 µg/m³. De WGO heeft ook een advieswaarde bepaald voor de daggemiddelde PM2,5-concentratie en stelt dat die maximaal 3 keer per jaar de concentratie van 25 μg/m³ mag overschrijden. Deze doelstelling ligt echter nog ver buiten bereik. In 2018 werd dit daggemiddelde gedurende minstens 16 dagen overschreden voor meer dan 99 % van de Vlaamse bevolking. Bij twee derde was er zelfs een overschrijding gedurende meer dan 35 dagen.

Meer ambitieuze doelen voor de bescherming van de gezondheid wenselijk

Hoewel Vlaanderen al sinds 2012 de Europese doelstellingen voor fijn stof PM2,5 en PM10 haalt, is de gezondheidsimpact van fijn stof nog steeds erg hoog. In 2016 bedroeg het aantal verloren gezonde levensjaren door fijn stof (DALY’s of Disability Adjusted Life Years) ongeveer 1 gezond levensjaar per 100 inwoners (zie indicator Verloren gezonde levensjaren (DALY's) door blootstelling aan fijn stof). Een verdere verscherping van de Europese grenswaarden dringt zich dan ook op. De WGO stelt bovendien dat er voor fijn stof geen ondergrens is waaronder geen schadelijke effecten voor de gezondheid voorkomen. De WGO-advieswaarden gaan daarom uit van een “aanvaardbaar risico”.

Om de blootstelling van de bevolking aan fijn stof te laten afnemen, zullen de emissies van fijn stof en haar voorloperstoffen verder moeten dalen. Daarvoor zijn zowel inspanningen op nationaal als op Europees niveau nodig, gezien het grensoverschrijdend karakter van de problematiek van fijn stof. De indicatoren Emissie van primair fijn stof en Emissie van precursoren van fijn stof geven meer info over de voornaamste bronnen van fijn stof.

Meer informatie over de jaargemiddelde PM2,5-concentratiejaargemiddelde PM10-concentratie en de daggemiddelde PM10-concentratie is te vinden in de overeenkomstige indicatoren. De indicator Jaargemiddelde PM2,5-concentratie geeft ook meer informatie over de gemiddelde blootstellingsindex in Vlaanderen (GGBI).

Dit is een officiële website van de Vlaamse overheid