Vlaanderen.be www.milieurapport.be
Je bent hier: Home / Milieuthema's / Afval & Materialen / Bestemming huishoudelijk afval

Bestemming van huishoudelijk afval

Het Materialendecreet stelt een duidelijke hiërarchie voorop voor de omgang met materialen en afvalstoffen:

  1. De eerste prioriteit is om materiaalgebruik zoveel mogelijk te vermijden (preventie). Dit kan bijvoorbeeld door producten te vervangen door diensten, door productgebruik te intensiveren via multifunctionele producten of door producten te delen, en door minder materialen te gebruiken voor de fabricage van het product zelf.
  2. Producten of onderdelen van producten moeten zoveel mogelijk worden hergebruikt, voor dezelfde of voor een andere functie.
  3. Wanneer hergebruik niet (meer) mogelijk is, moeten materialen uit afgedankte producten worden gerecycleerd.
  4. Wanneer recyclage niet mogelijk is, moet de afvalstof nuttig worden toegepast. In de praktijk komt dit vaak neer op energieterugwinning.
  5. Verwijdering via verbranding zonder energieterugwinning of storten zijn de minst wenselijke opties.

De indicator toont wat de bestemming is van het huishoudelijk afval, inclusief vergelijkbaar bedrijfsafval dat ingezameld wordt door gemeenten. Daarnaast wordt getoond hoeveel goederen verkocht worden door kringloopcentra voor hergebruik.

Evaluatie: Icon positief
Laatst bijgewerkt: februari 2020
Actualisatie: Jaarlijks
Contactpersoon: Erika Vander Putten

Twee derde van huishoudelijk afval gaat naar materiaalrecuperatie

In 2018 werd 68,9 % van het huishoudelijk afval selectief ingezameld. 95,2 % hiervan ging naar een inrichting voor materiaalrecuperatie: 63,9 % naar recyclage, 31,2 % naar compostering of vergisting. Daarnaast werd 3,0 % van het selectief ingezameld afval verbrand met energieterugwinning, 1,4 % werd gestort en 0,4 % (een deel van het KGA) kreeg nog een andere voorbehandeling voor het werd gerecycleerd, gestort of verbrand. Bij storten ging het voornamelijk om asbesthoudend bouw- en sloopafval of bouw- en sloopafval waarvoor, door de samenstelling of verontreinigingsgraad, geen recyclagemogelijkheid voorhanden was. In 2018 werd 29 kton bouw- en sloopafval gestort, dat is minder dan een tiende van de totale hoeveelheid bouw- en sloopafval die wordt ingezameld op containerparken. Bij verbranden ging het voornamelijk om (verontreinigd) houtafval: 63 kton, dat is ongeveer een derde van het totale aanbod houtafval op containerparken, werd verbrand. Sinds enkele jaren wordt houtafval automatisch als verontreinigd aangeduid wanneer containerparken maar één container voor houtafval hebben.

Van het huishoudelijk restafval ging 91,3 % naar verbranding met energieterugwinning, 7,0 % ging naar een mechanisch-biologische scheidingsinstallatie waar inerte materialen en metalen gescheiden worden van het restafval en ongeveer 1,4 % – voornamelijk niet-brandbaar grofvuil werd gestort. Een heel kleine fractie (0,3 %) ging naar recyclage. Dit gaat vooral om recycleerbaar materiaal van sluikstorten.

Omgerekend betekent dit dat 65,8 % van de totale hoeveelheid huishoudelijk afval naar een inrichting voor materiaalrecuperatie ging: 44,2 % ging naar recyclage, 21,5 % naar compostering of vergisting (figuur 1). 30,4 % van de totale hoeveelheid huishoudelijk afval werd verbrand met energierecuperatie. Ruim 93 % hiervan was restafval. De overige 7 % was selectief ingezameld afval, voornamelijk verontreinigd houtafval (zie hoger). 1,4 % van de totale hoeveelheid huishoudelijk afval werd gestort. 69 % hiervan was selectief ingezameld afval (asbesthoudend bouw- en sloopafval of bouw- en sloopafval waarvoor, door de samenstelling of verontreinigingsgraad, geen recyclagemogelijkheid voorhanden was, zie hoger). De overige 31 % van het gestorte huishoudelijk afval was restafval, voornamelijk niet-brandbaar grofvuil. Verder ging 2,2 % van het huishoudelijk afval naar een mechanisch-biologische scheidingsinstallatie en 0,3 % (een deel van het KGA) kreeg nog een andere voorbehandeling voor het werd gerecycleerd, gestort of verbrand. Wanneer de gekende recyclageverliezen voor een aantal afvalstromen en de recyclagewinst van mechanisch-biologische scheiding in rekening gebracht worden, ligt het recyclagepercentage lichtjes lager (65,0 %).

Wanneer het bouw- en sloopafval niet in rekening wordt gebracht, gaat 63 % van het huishoudelijk afval naar materiaalrecuperatie. In de EU 28 is dat 47%, in Frankrijk 44 %, in Nederland 56 % en in Duitsland   67 %.

Toch is er nog heel wat ruimte voor verbetering

Het aandeel huishoudelijk afval dat naar materiaalrecuperatie ging, bleef vrij constant over de periode 2013-2018. Toch tonen sorteeranalyses duidelijk aan dat er nog ruimte is voor verbetering. Vooral het huisvuil kan nog beter worden gesorteerd. Een sorteeranalyse van de Vlaamse huisvuilzak en -container in de periode 2013-2014 toonde dat ruim de helft van het huisvuil bestond uit recycleerbaar of composteerbaar afval: 44,5 % was afval waarvoor er in elke gemeente selectieve inzamelmogelijkheden bestaan of dat thuis kan gecomposteerd worden, 10,5 % was recycleerbaar afval dat niet overal selectief wordt ingezameld. Bij de laatste fractie ging het om gemengd kunststofafval, de eerste fractie bevatte een aanzienlijk aandeel recycleerbaar verpakkingsafval (11,4 %) en composteerbaar keuken- en tuinafval (14,9%).

Uit een sorteeranalyse van het aan huis ingezamelde grofvuil in 2011 bleek dat 37 % van dit afval volgens het Uitvoeringsplan Milieuverantwoord beheer van huishoudelijke afvalstoffen mogelijk nog geschikt was voor materiaalrecuperatie. Sinds 1 juli 2013 moet de inzameling van grofvuil wettelijk gezien overal betalend zijn. Op die manier worden particulieren aangemoedigd om recycleerbare fracties apart aan te bieden en herbruikbare goederen naar een kringloopcentrum te brengen. Deze maatregel had duidelijk effect: in 2018 werd bijna een derde minder grofvuil ingezameld dan in 2013. In 2016 en 2017 zwakte de daling van de hoeveelheid grofvuil echter af, en in 2018 werd er zelfs 0,5 kg per inwoner méér ingezameld dan in 2017.

Hergebruik vrij stabiel

Hergebruik van goederen is een vorm van materiaalrecuperatie die zorgt voor een groter waardebehoud van materialen dan recyclage en compostering. In 2018 zamelden de erkende kringloopcentra 12,7 kg potentieel herbruikbare goederen per inwoner in. Ongeveer 42 % hiervan (5,4 kg) werd verkocht voor hergebruik, eventueel na controle, herstel of opfrissing. Dat is 0,1 kg meer dan het jaar voordien. Het Uitvoeringsplan huishoudelijk afval en vergelijkbaar bedrijfsafval stelt 7 kg hergebruik per inwoner als doel tegen 2022. De verhouding tussen de verkochte en ingezamelde hoeveelheid moet minimaal 50 % zijn.

Op basis van gewicht maken afgedankte elektrische en elektronische apparaten (AEEA) 22 % uit van de ingezamelde goederen, maar slechts 13 % van deze instroom is herbruikbaar en verkoopbaar na herstel en revisie. Het geringe percentage hergebruik van AEEA is o.a. te wijten aan slechte kwaliteit, ontbreken van onderdelen en een tekort aan gekwalificeerd personeel. Voor meubelen, goed voor 28 % van het ingezamelde gewicht, is het percentage hergebruik het hoogst (63 %).

Naast kringloopcentra zijn er tal van andere commerciële en niet-commerciële initiatieven die tweedehandsgoederen verkopen en is er een gevarieerd aanbod aan herstelmogelijkheden in de private commerciële sector.

www.milieurapport.be is een officiële website van de Vlaamse overheid

Elke dag opnieuw werkt de Vlaamse Milieumaatschappij aan het milieu van morgen. Water, lucht en milieurapportering zijn onze kerntaken.