Vlaanderen.be www.milieurapport.be
Je bent hier: Home / Milieuthema's / Aantasting ozonlaag / Dikte ozonlaag

Dikte van de ozonlaag boven Ukkel

De dikte van de ozonlaag op een bepaalde plaats is de dikte van de laag die overblijft als alle ozon uit de verticale kolom doorheen de atmosfeer boven die plaats onder een druk van 1 atmosfeer (1 013 hPa) gebracht wordt bij 0 °C. De dikte wordt uitgedrukt in Dobson Eenheden (DE), waarbij 1 DE gelijk is aan 0,01 mm ozondikte zoals hiervoor gedefinieerd. De gemiddelde dikte van de ozonlaag in de atmosfeer ligt tussen 230 en 500 DE en is afhankelijk van het seizoen en de plaats.

Evaluatie: Icon positief
Laatst bijgewerkt: september 2019
Actualisatie: Jaarlijks
Contactpersoon: Igor Struyf

Wisselwerking tussen de ozonlaag en diverse fenomenen

De dikte van de ozonlaag in de stratosfeer wordt op een complexe wijze beïnvloed door menselijke activiteiten en natuurlijke fenomenen. De productie en consumptie van ozonafbrekende stoffen door de mens daalt in hoofdzaak dankzij de afspraken gemaakt in het Montreal-protocol en de verdergaande maatregelen vastgelegd in de EU-verordening 2009/1005/EG. De uitwerking van dit beleid op het herstel van de ozonlaag is echter slechts op lange termijn waarneembaar.

Daarnaast heeft wetenschappelijk onderzoek aangetoond dat er ook verschillende interacties zijn met klimaatverandering. Onder meer gaat een stijging van de temperatuur in de troposfeer gepaard met een daling van de temperatuur in de stratosfeer, wat het negatieve effect van de ozonafbrekende stoffen doet toenemen. Als gevolg daarvan zou het herstel van de ozonlaag (zelfs met afnemende chloor- en broomconcentraties) kunnen vertragen. Ook andere natuurlijke fenomenen, zoals vulkaanuitbarstingen en wijzigingen van de algemene circulatie in de stratosfeer, beïnvloeden de toestand van de ozonlaag. De aantasting ervan ten gevolge van vulkaanuitbarstingen bijvoorbeeld is doorgaans wel van veel kortere duur.

Eerste – weliswaar te nuanceren – tekenen van een wereldwijd herstel van de ozonlaag 

Het voortschrijdend jaargemiddelde van de dikte van de ozonlaag boven Ukkel (blauwe lijn) kan opgesplitst worden in drie perioden. Vóór 1980 was de dikte van de ozonlaag stabiel (zwarte volle lijn). Tussen 1980 en 1997 nam de dikte van de ozonlaag jaarlijks gemiddeld af met 0,24 % (rode lijn). Tijdens de periode 1997-begin 2019 nam de dikte jaarlijks gemiddeld toe met 0,17 % (groene lijn). De waarnemingen van satellieten boven Ukkel wijzen dus al  meer dan twee decennia in de richting van een herstel, al is het nog steeds te vroeg om te spreken van een definitief herstel.

Onderzoekers kondigden enkele jaren geleden al aan dat de ozonlaag boven Europa en Canada opnieuw dikker werd. In het VN-rapport Scientific Assessment of Ozone Depletion (2014) hebben onderzoekers toen voor het eerst in 35 jaar aangegeven dat de ozonlaag wereldwijd dikker aan het worden was. In 2016 zijn de eerste tekenen van het herstel van de Antarctische ozonlaag vastgesteld door Solomon et al. (zie Science, 2016) – door gezamenlijke interpretatie van zowel waarnemingen als modelresultaten. Steinbrecht et al. (2017) bevestigden dat de tekenen van herstel van de ozonlaag ook zichtbaar zijn in de tijdreeksen van globale waarnemingen met satellieten, al is het nog niet mogelijk om de waargenomen toename van de hoeveelheid ozon direct te verbinden met de afname aan ozonafbrekende stoffen (cfr. Montreal Protocol).

Ball et al. (2019) nuanceren dan weer deze voorzichtige tekenen van herstel van de ozonlaag: hun werk geeft aan dat de hoeveelheid ozon in de lagere stratosfeer (onder 24 kilometer) afnam over de periode 1998–2016, waardoor het duidelijke herstel van de ozonlaag op grotere hoogten (boven 24 kilometer) gecompenseerd is geweest. Terwijl een schatting voor het jaar 2017 dan weer op een forse aangroei van de ozonlaag in de lagere stratosfeer wees die de vermelde afname in de periode 1998-2016 had teniet gedaan.

Kortom, volgens Ball et al. (2019) is er geen sprake van een statistisch significante toename in de zogenaamde ‘quasi-globale’ (60° zuiderbreedte – 60° noorderbreedte) totale ozonkolom (die de lagere en de hogere stratosfeer omvat).

Om te kunnen bepalen of ozonvariaties in de lagere stratosfeer van voorbijgaande aard zijn dan wel een fenomeen op lange termijn zijn, is het volgens Ball et al. (2019) nodig om dynamisch aangestuurde variaties beter in rekening te brengen – variaties die seizoensgebonden en afhankelijk zijn van de breedtegraad, en bovendien ook los staan van de positieve impact van de toepassing van het Montreal Protocol.

Hoe dan ook, zelfs bij een stijging van de ozonconcentraties over langere periodes, betekent dit echter (nog) niet dat er de komende jaren geen ozongat meer zal voorkomen. Door de lange levensduur van de CFK’s in de atmosfeer zal een volledig definitief herstel nog decennia op zich laten wachten: volgens de studie van Engel et al. (2018) zou het volledige herstel zelfs pas in 2060 te verwachten zijn (10 jaar later dan voordien aangenomen).

Geen (beleids)doelstellingen, maar wel initiatieven mogelijk voor aanpak resterende ozonafbrekende stoffen

Voor de dikte van de ozonlaag zijn er geen (beleids)doelstellingen

Het is echter duidelijk dat, ondanks de sterke, langdurige daling in emissies van ozonafbrekende stoffen, er nog veel werk moet verricht worden om de historische schade aan de ozonlaag ongedaan te maken. Algemeen kunnen de volgende initiatieven genomen worden om de emissie van resterende ozonafbrekende stoffen te verminderen (EEA 2019):

  • De sterke groei van HCFK-productie en -consumptie in ontwikkelingslanden aanpakken;
  • De grote hoeveelheden ozonafbrekende stoffen in oude uitrusting en gebouwen verzamelen en veilig wegdoen;
  • Ervoor zorgen dat de beperkingen op ozonafbrekende stoffen afdoende nageleefd worden en dat het overblijvende wereldwijde gebruik verder afneemt;
  • De onwettige handel in ozonafbrekende stoffen voorkomen;
  • De internationale en Europese wettelijke kaders versterken (bijvoorbeeld andere gekende ozonafbrekende stoffen toevoegen, uitzonderingen beperken).
Dit is een officiële website van de Vlaamse overheid