Deel deze pagina

Verzenden
NL EN

Depositie van dioxines en PCB's

 

Dioxines is een verzamelnaam voor zo’n 210 verschillende scheikundige stoffen. Een groep van 17 toxische dioxines wordt de ‘dirty seventeen’ genoemd. Polychloorbifenylen of PCB’s omvatten 209 verbindingen. 12 daarvan zijn toxisch en omdat ze eenzelfde werking hebben als dioxines, worden ze de dioxineachtige PCB’s genoemd. De totale toxiciteit van een mengsel van dioxines en PCB’s wordt uitgedrukt in toxische equivalenten (TEQ), dit is de som van de concentratie van elke afzonderlijke verbinding vermenigvuldigd met zijn respectievelijke toxische equivalentiefactor (TEF).

Dioxines zijn een ongewenst bijproduct van onvolledige verbrandingsprocessen (zie indicator: Emissie van dioxines naar lucht). PCB’s werden tussen 1930 en het begin van de jaren tachtig geproduceerd voor industriële toepassingen (bijvoorbeeld transformatoren en condensatoren). Ze hebben een uitstekend elektrisch isolatievermogen, prima brandweerstand, geschikte warmtegeleiding en viscositeit. Door hun negatieve eigenschappen voor de gezondheid kwam er een verbod op PCB-productie in 1985. PCB's dienen op een gecontroleerde manier opgeruimd te worden door erkende afvalverwerkingsbedrijven. Dioxines en PCB’s breken nauwelijks af.

Vrijkomende dioxines en PCB’s kunnen zich binden aan fijn stof in de lucht (zie ook thema Luchtkwaliteit: Verspreiding van zwevend stof) en neervallen op gewassen die als voedsel dienen voor mens en dier (depositie). Inname door de mens gebeurt vooral via consumptie van dierlijke producten zoals zuivel. Daarom is het belangrijk dat vooral in agrarische gebieden en woonzones weinig dioxines en PCB’s voorkomen.

De VMM meet sinds 1995 de depositie van dioxines in Vlaanderen, sedert 2002 wordt de depositie gemeten van de meest toxische PCB (PCB126) en vanaf 2012 van alle 12 dioxineachtige PCB’s. De locatie en het aantal meetplaatsen varieerde doorheen de jaren in functie van de gemeten waarden. In 2013 waren er 24 meetplaatsen. Dit is het laatste zichtjaar waarvoor alle meetresultaten gevalideerd zijn.

Uw eigen indicatorrapport
Voeg deze fiche toe aan uw eigen 'Indicatorrapport à la carte' door hierboven aan te klikken.
D P S I R

Verloop

 

Drempelwaarden voor depositie berekend op basis van normen in voeding

In Vlaanderen bestaan geen wettelijke normen voor de depositie van dioxines of PCB's.  In 2001 adviseerde het Europees Wetenschappelijk Comité voor menselijke voeding een maximale inname van 14 pg TEQ/kg lichaamsgewicht per week. Deze dosis ligt binnen de toelaatbare dosis van 1 tot 4 pg TEQ/kg lichaamsgewicht per dag die de Wereldgezondheidsorganisatie voorstelt.

Om de depositie te beoordelen past VMM vanaf 2010 berekende drempelwaarden toe die overeenstemmen met het EU-advies van 14 pg TEQ/kg.week. Als drempelwaarden worden  een maximale jaargemiddelde depositie van 8,2 pg TEQ/m².dag en een maximale maandgemiddelde depositie van 21 pg TEQ/m².dag vooropgesteld. Deze waarden gelden voor de som van de dioxines en dioxineachtige PCB’s. De beoordeling gebeurt enkel in gebieden waar verhoogde deposities een impact op de gezondheid kunnen hebben, namelijk de agrarische gebieden en de woonzones. Voor 2013 zijn dit 15 meetplaatsen, waarvan 7 in agrarisch gebied en 8 in een woonzone. De 9 meetplaatsen in industriegebied worden niet getoetst aan de drempelwaarden, maar geven informatie over bronnen.

 

Nog overschrijdingen van drempelwaarden voor maandgemiddelde depositie

In 2013 is de drempelwaarde voor de maandgemiddelde depositie van 21 pg TEQ/m².dag overschreden op 7 van de 15 meetplaatsen in agrarische gebieden en woonzones.

De drempelwaarde voor de jaargemiddelde deposities van 8,2 pg TEQ/m².dag wordt op meer dan de helft van de meetposten overschreden. Veelal zijn het dezelfde meetplaatsen waar ook de maandgemiddelde drempelwaarde wordt overschreden. Vermits op geen enkele meetplaats het jaar rond gemeten werd, is de toetsing aan jaargemiddelde waarden slechts indicatief.

Een aantal meetplaatsen in agrarisch- of woongebied ligt nabij een industriegebied waar ook wordt gemeten. Vermits de meetperiodes gelijk lopen kunnen de resultaten van beide meetplaatsen worden vergeleken. Op de meetplaats in het industriegebied worden hogere waarden gemeten dan op de meetplaatsen in de aanpalende zones. Dit is niet onlogisch aangezien de industriële meetplaats dichter bij de bron staat en het bij deze bronnen gaat om een uitstoot op lage hoogte.

Occasioneel verhoogde PCB-deposities nabij schrootverwerkende bedrijven

Heel wat meetplaatsen zijn gekozen in functie van bedrijven waarvan gekend is, of vermoed wordt, dat ze dioxines en/of PCB’s uitstoten. Daarnaast worden depositiemetingen uitgevoerd in de buurt van bedrijven die metaalhoudend schroot verwerken. Daar worden namelijk verhoogde PCB-deposities vastgesteld en de PCB-deposities zijn hoger dan de dioxinedeposities. Er wordt geen algemeen dalende of stijgende trend in de PCB-deposities vastgesteld. Er zijn grote verschillen tussen de meetplaatsen, vooral omdat de afstand en/of oriëntatie van de meetplaatsen tot het schrootverwerkend bedrijf verschillend is. In een aantal gevallen is de depositie te hoog in woonzones of agrarische gebieden die grenzen aan de schrootverwerkende bedrijven. Deze schrootverwerkende industrie blijft dus een probleemsector op vlak van dioxine- en PCB-depositie voor de onmiddellijke woonomgeving.

DPSI-R (de verstoringsketen)

De verstoringsketen is een veelgebruikt analysekader in de internationale milieurapportering. De keten schematiseert de oorzaken tot en met de gevolgen van de milieuproblemen.

Schakel 1 Driving forces (Maatschappelijke activiteiten) de onderliggende oorzaken van de milieuproblemen (productie, consumptie, transport, recreatie, enz.)
Schakel 2 Pressure (Druk) de directe oorzaken van de verstoringen brongebruik (energie, water, ruimte, grondstoffen) emissies (lozingen naar lucht, water en bodem, afval)
Schakel 3 State (Toestand) de resulterende toestand in lucht, water en bodem
Schakel 4 Impact (Impact) een inschatting van de negatieve gevolgen van de milieukwaliteit voor mens, natuur en economie
Schakel 5 Response (Respons) het (beleids)antwoord op deze verstoringen

Indicators



DPSIR-chain

The DPSI-R chain is a frequently used analysis framework in international environmental reporting. The DPSI-R chain outlines the causes to the impacts of environmental problems.

Link 1 Driving forces the underlying causes of environmental problems (production, consumption, transportation, recreation, etc.)
Link 2 Pressure the direct causes of the disturbances from resource use (energy, water, space, materials) and emissions (discharges to air, water and soil, waste)
Link 3 State the resulting state in air, water and soil
Link 4 Impact an estimate of the negative effects of the environmental quality for man, nature and economy
Link 5 Response the (policy) response to these disturbances

Indicatoren

positieve evolutie Positieve evolutie, met de doelstelling binnen bereik, of gunstige toestand.
onduidelijke evolutie Geen of beperkte evolutie, maar onvoldoende om de doelstelling te bereiken, of neutrale toestand.
negatieve evolutie Negatieve evolutie, verder weg van de doelstelling, of ongunstige toestand.
onvoldoende informatie beschikbaar Onvoldoende informatie.
De toekenning van smileys is geen exacte wetenschap maar veeleer een expertoordeel. Het 'oormerken' van indicatoren houdt onmiskenbaar het gevaar in van te sterke vereenvoudiging. Daarom wil de smiley de lezer vooral aanzetten om de bijhorende indicatorbeschrijving te lezen.

Indicatoren

positieve evolutie Positieve evolutie, met de doelstelling binnen bereik, of gunstige toestand.
onduidelijke evolutie Geen of beperkte evolutie, maar onvoldoende om de doelstelling te bereiken, of neutrale toestand.
negatieve evolutie Negatieve evolutie, verder weg van de doelstelling, of ongunstige toestand.
onvoldoende informatie beschikbaar Onvoldoende informatie.
De toekenning van smileys is geen exacte wetenschap maar veeleer een expertoordeel. Het 'oormerken' van indicatoren houdt onmiskenbaar het gevaar in van te sterke vereenvoudiging. Daarom wil de smiley de lezer vooral aanzetten om de bijhorende indicatorbeschrijving te lezen.

Terug naar overzicht