Deel deze pagina

Verzenden

Oppervlakte natuur met overschrijding kritische last vermesting

Deze indicator toont de evolutie van de oppervlakte natuur in Vlaanderen waar de kritische last vermesting overschreden wordt. De oppervlakte in overschrijding wordt procentueel uitgedrukt ten opzichte van de totale oppervlakte, en er wordt een onderscheid gemaakt naar bos, heide en soortenrijk grasland.

De draagkracht van de natuur (bos, heide en soortenrijk grasland) voor atmosferische depositie wordt uitgedrukt als de kritische last. Dit is de maximaal toelaatbare depositie per eenheid van oppervlakte voor een bepaald ecosysteem zonder dat er – volgens de huidige kennis – schadelijke effecten optreden.

De kritische last vermesting is bepaald op basis van een massabalans voor het element stikstof. Het criterium voor de bepaling van deze kritische last vermesting is de vegetatiewijziging door overmatige aanvoer van stikstof. Dit wordt bodemchemisch vertaald in een kritische uitspoelingsflux van 1,4 kg stikstof/ha voor bossen en in een kritische concentratie in het bodemwater van 2,2 mg stikstof/l voor heide en grasland.

Voor 1787 locaties in Vlaanderen is de kritische last vermesting bepaald. Overschrijding treedt op als de stikstofdepositie hoger is dan de kritische last. De depositiewaarden die getoetst worden aan de kritische last waarden zijn berekend met het VLOPS-model versie 17.

 

Uw eigen indicatorrapport
Voeg deze fiche toe aan uw eigen 'Indicatorrapport à la carte' door hierboven aan te klikken.
D P S I R

Figuren

Modelberekeningen uitgevoerd met model Vlops versie 17 (*) punten 'heide' zijn niet zichtbaar op de figuur omdat de waarden samenvallen met punten 'bos' Elk zichtjaar werd gemodelleerd op basis van niet-Vlaamse emissies (EMEP), Vlaamse emissies en meteodata van het betreffende jaar zelf, behalve het zichtjaar 2015 waarvoor niet-Vlaamse emissies (EMEP) van het jaar 2014 gebruikt werden omdat geen recentere data beschikbaar zijn.

Bron: VMM (www.milieurapport.be)
Cijfers in Excel.
Maak link naar deze figuur
Open grafiek in nieuw venster

Verloop

Overschrijding kritische last leidt tot daling biodiversiteit

Vermesting berokkent schade aan de natuurlijke vegetatie. Als stikstof vanuit de lucht op de bodem terechtkomt, werkt dat als een voedingsstof. Een overmaat aan stikstof in ecosystemen leidt tot veranderingen in de samenstelling van de plantengemeenschap, stikstofminnende planten worden bevoordeeld en het aantal soorten op een bepaalde plaats neemt af. Er kan nitraatuitspoeling optreden naar de bodem. De gevoeligheid van planten aan vrieskou en ziekten kan verhogen. Per vegetatietype zijn ‘kritische lasten’ voor vermesting bepaald als schadedrempel voor vermestende depositie. Als deze depositiegrenswaarden overschreden worden, leidt dit op termijn tot schadelijke effecten op de biodiversiteit.

Bos en heide het sterkst getroffen, bij soortenrijk grasland verbetert de toestand

In 2015 werd op 83 % van de totale Vlaamse oppervlakte terrestrische ecosystemen (bos, heide en soortenrijk grasland) de kritische last voor vermesting overschreden, in 1990 was dit nog op 99 % van de oppervlakte. De situatie bij bos en heide is blijvend slecht, de volledige oppervlakten zijn over de ganse tijdsreeks (1990-2015) in overschrijding. Bij soortenrijk grasland verbeterde de toestand van 97 % oppervlakte in overschrijding in 1990 tot 40 % in 2015. De grootste daling werd tussen 2000 en 2013 vastgesteld, het percentage oppervlakte soortenrijk grasland in overschrijding werd meer dan gehalveerd in deze periode. Het MINA-plan 4 (2011-2015) stelde als doel voor 2015 dat slechts op 65 % van de oppervlakte natuur de kritische last vermesting wordt overschreden. Door verschillende aanpassingen in de depositiemodellering sedert het opstellen van de doelstelling is het niet meer mogelijk deze indicator eraan te toetsen.

Overschrijding afhankelijk van plaatselijke depositie en van aard aanwezige vegetatie

De geografische spreiding bevestigt een aanzienlijke verbetering in 2015 t.o.v. 1990, maar toont evenzeer aan dat nog een heel grote oppervlakte aan ecosystemen blootgesteld blijven aan deposities hoger dan hun kritische last verrmesting. De kaarten tonnen ook dat de mate waarin de kritische last voor ecosystemen wordt overschreden, sterk verschilt binnen Vlaanderen. De kaarten zijn gedeeltelijk een weerspiegeling van de vermestende deposities over Vlaanderen: gebieden met hoge overschrijdingen zijn in grote lijnen gelegen op plaatsen met hoge deposities (zie ook indicator: Stikstofdepositie). Maar omdat de kritische last waarden sterk gelinkt zijn aan het type vegetatie, is de relatie tussen depositie en overschrijding kritische last niet eenduidig.

Langdurige historische overschrijding vertraagt herstelproces

De langdurige overschrijding van de kritische lasten vermesting hebben geleid tot een accumulatie van stikstof in de bodem. De effecten hiervan zijn nog niet goed gekend, maar vermesting vormt een grotere bedreiging voor de biodiversiteit dan verzuring (zie ook indicator: Oppervlakte natuur met overschrijding kritische last verzuring). Daling van de druk op ecosystemen in Vlaanderen leidt bovendien niet direct tot een evenredig herstel van de biodiversiteit. Dit herstel is een zeer langzaam proces dat onder meer afhangt van de duur en de mate van de historische overschrijding.

De huidige depositiewaarden vormen een hindernis voor het behalen van de instandhoudingsdoelstellingen voor Natura 2000-gebieden. Daarom dienen emissiebronnen met een te grote impact op nabijgelegen natuurgebieden gebiedsgericht gereduceerd te worden. In Vlaanderen betekent dit dat zowel de NOx- als de NH3-emissie verder dient te dalen (zie ook bespreking NOx- en NH3-emissie bij de indicator ‘Potentieel verzurende emissie'). Daarnaast kan de omvorming van naaldbos naar loofbos de gevoeligheid voor vermesting verminderen. Verdere generieke emissiereducties in internationale akkoorden zijn ook noodzakelijk om de achtergronddepositie te verlagen.

Meer info


Verwante indicator in het milieuthema Verzuring is Oppervlakte natuur met overschrijding kritische last verzuring

Op indicatoren website van het INBO is ook de indicator Overschrijding kritische last biodiversiteit binnen het Natura 2000-areaal beschikbaar.

DPSI-R (de verstoringsketen)

De verstoringsketen is een veelgebruikt analysekader in de internationale milieurapportering. De keten schematiseert de oorzaken tot en met de gevolgen van de milieuproblemen.

Schakel 1 Driving forces (Maatschappelijke activiteiten) de onderliggende oorzaken van de milieuproblemen (productie, consumptie, transport, recreatie, enz.)
Schakel 2 Pressure (Druk) de directe oorzaken van de verstoringen brongebruik (energie, water, ruimte, grondstoffen) emissies (lozingen naar lucht, water en bodem, afval)
Schakel 3 State (Toestand) de resulterende toestand in lucht, water en bodem
Schakel 4 Impact (Impact) een inschatting van de negatieve gevolgen van de milieukwaliteit voor mens, natuur en economie
Schakel 5 Response (Respons) het (beleids)antwoord op deze verstoringen

Indicators



DPSIR-chain

The DPSI-R chain is a frequently used analysis framework in international environmental reporting. The DPSI-R chain outlines the causes to the impacts of environmental problems.

Link 1 Driving forces the underlying causes of environmental problems (production, consumption, transportation, recreation, etc.)
Link 2 Pressure the direct causes of the disturbances from resource use (energy, water, space, materials) and emissions (discharges to air, water and soil, waste)
Link 3 State the resulting state in air, water and soil
Link 4 Impact an estimate of the negative effects of the environmental quality for man, nature and economy
Link 5 Response the (policy) response to these disturbances

Indicatoren

positieve evolutie Positieve evolutie, met de doelstelling binnen bereik, of gunstige toestand.
onduidelijke evolutie Geen of beperkte evolutie, maar onvoldoende om de doelstelling te bereiken, of neutrale toestand.
negatieve evolutie Negatieve evolutie, verder weg van de doelstelling, of ongunstige toestand.
onvoldoende informatie beschikbaar Onvoldoende informatie.
De toekenning van smileys is geen exacte wetenschap maar veeleer een expertoordeel. Het 'oormerken' van indicatoren houdt onmiskenbaar het gevaar in van te sterke vereenvoudiging. Daarom wil de smiley de lezer vooral aanzetten om de bijhorende indicatorbeschrijving te lezen.

Indicatoren

positieve evolutie Positieve evolutie, met de doelstelling binnen bereik, of gunstige toestand.
onduidelijke evolutie Geen of beperkte evolutie, maar onvoldoende om de doelstelling te bereiken, of neutrale toestand.
negatieve evolutie Negatieve evolutie, verder weg van de doelstelling, of ongunstige toestand.
onvoldoende informatie beschikbaar Onvoldoende informatie.
De toekenning van smileys is geen exacte wetenschap maar veeleer een expertoordeel. Het 'oormerken' van indicatoren houdt onmiskenbaar het gevaar in van te sterke vereenvoudiging. Daarom wil de smiley de lezer vooral aanzetten om de bijhorende indicatorbeschrijving te lezen.

Terug naar overzicht