Deel deze pagina

Verzenden
NL EN

Fotochemische luchtverontreiniging (ozon)

Wat is fotochemische luchtverontreiniging?

Fotochemische luchtverontreiniging is de verontreiniging van de omgevingslucht met chemische stoffen als ozon (O3), peroxyacetylnitraat, stikstofdioxide (NO2), waterstofperoxide en andere stoffen met een oxiderende werking. Deze stoffen ontstaan op warme dagen onder invloed van zonlicht als stikstofoxiden (NOx) en niet-methaan vluchtige organische stoffen (NMVOS) aanwezig zijn.NOx en NMVOS worden dan ook de 'voorlopers'van fotochemische luchtverontreiniging (of ozonpercursoren) genoemd.

Vooral het verkeer is verantwoordelijk voor de emissie van deze ozonprecursoren, maar ook de industrie, de energiesector en de huishoudens dragen bij tot de uitstoot.

Ozon en de gevolgen van ozon

Ozon is de representatieve stof voor de fotochemische luchtverontreiniging in de troposfeer. Het bezit een sterk oxiderend karakter en is schadelijk voor mensen, planten en materialen. Ozon kan leiden tot ademhalingsproblemen, veroorzaakt verminderde opbrengst en stressbestendigheid van gewassen en degradeert sommige materialen en kunstwerken.

Een grensoverschrijdend probleem

Fotochemische luchtverontreiniging is een grensoverschrijdend probleem. Enkel een Europees gecoördineerde, grootschalige en duurzame vermindering van de uitstoot van de voorlopers vanozon (NOx en NMVOS) kan deze problematiek binnen de perken houden. Een EU-bestrijdingsstrategie tegen fotochemische luchtverontreiniging en verzuring werd uitgewerkt. Die heeft geleid tot een EU-richtlijn (2001/81/EG) met Nationale Emissiemaxima (NEM) per lidstaat, gekoppeld aan een EU-richtlijn voor ozon in de omgevingslucht (2002/3/EG). In 2008 ging de nieuwe Europese Richtlijn Luchtkwaliteit (2008/50/EG) van kracht, die de vroegere Kaderrichtlijn Lucht en 3 bijhorende Dochterrichtlijnen (waaronder de 'ozonrichtlijn') vervangt.

Om zicht te krijgen op de mogelijke evoluties in de komende decennia heeft MIRA eind 2009 de Milieuverkenning 2030 gepubliceerd. Daarin zijn twee scenario's uitgewerkt voor fotochemische luchtverontreiniging in Vlaanderen tot 2030 in het hoofdstuk luchtkwaliteit.

Meer informatie over dit thema vindt u in de themabeschrijving fotochemische luchtverontreiniging. Dit document beschrijft onder meer de bronnen, de (fotochemische) mechanismen, de impact van fotochemische luchtverontreiniging en de verbanden met andere milieuthema's.
Info
Raadpleeg de bijhorende indicatoren aan de hand van bovenstaande selectie-tool of via de overzichtslijst onderaan deze pagina.

Onderzoeksrapporten

Onderzoeksrapport 'Bepaling van de best beschikbare grootschalige concentratiekaarten luchtkwaliteit voor België' (2013) (pdf, 8,2 MB)

Achtergronddocument Fotochemische luchtverontreiniging (2010) (pdf, 1,20 MB)

Onderzoeksrapport 'Verklarende factoren voor evoluties in luchtkwaliteit' (2010) (pdf, 3,42 MB)

Onderzoeksrapport 'Zwevend stof en fotochemische luchtverontreiniging - Visionair scenario Milieuverkenning 2030 (2010) (pdf, 14 MB)

Onderzoeksrapport 'Nieuw concept voor de emissie-preprocessor van BelEUROS' (E-MAP) (2008) (pdf, 1,08 MB)

Andere publicaties

Luchtverontreiniging en verkeer - Welke rol speelt verkeer in de stof- en ozonproblematiek? (2005) (pdf, 803 KB)

Verbanden

De emissie van NMVOS, één van de precursoren van ozon, wordt besproken in het thema Verspreiding van VOS. Verder ligt NMVOS ook aan de grondslag van de vorming van aërosolen die een belangrijke rol spelen in de gezondheidsschade aangericht door fijn stof (Zwevend stof). De uitstoot van stikstofoxiden (NOx) draagt bij tot verzuring (Verzuring) en vermesting (Vermesting). Ozon is één van de vier verontreinigende stoffen die mee de luchtkwaliteitsindex bepalen (Stedelijk milieu). Ozon in de troposfeer is ook één van de broeikasgassen (Klimaatverandering). Volgens modelberekeningen zorgt de aantasting van de ozonlaag voor een verhoging van de intensiteit van de UV-straling, wat een hogere ozonproductie zou kunnen veroorzaken (Aantasting van de ozonlaag). Ozon is schadelijk voor de gezondheid. De grootte van de schade wordt in het thema Gevolgen voor mens uitgedrukt in DALY’s (verloren gezonde levensjaren) en in het thema Gevolgen voor economie in monetaire eenheden.

DPSI-R (de verstoringsketen)

De verstoringsketen is een veelgebruikt analysekader in de internationale milieurapportering. De keten schematiseert de oorzaken tot en met de gevolgen van de milieuproblemen.

Schakel 1 Driving forces (Maatschappelijke activiteiten) de onderliggende oorzaken van de milieuproblemen (productie, consumptie, transport, recreatie, enz.)
Schakel 2 Pressure (Druk) de directe oorzaken van de verstoringen brongebruik (energie, water, ruimte, grondstoffen) emissies (lozingen naar lucht, water en bodem, afval)
Schakel 3 State (Toestand) de resulterende toestand in lucht, water en bodem
Schakel 4 Impact (Impact) een inschatting van de negatieve gevolgen van de milieukwaliteit voor mens, natuur en economie
Schakel 5 Response (Respons) het (beleids)antwoord op deze verstoringen

Indicators



DPSIR-chain

The DPSI-R chain is a frequently used analysis framework in international environmental reporting. The DPSI-R chain outlines the causes to the impacts of environmental problems.

Link 1 Driving forces the underlying causes of environmental problems (production, consumption, transportation, recreation, etc.)
Link 2 Pressure the direct causes of the disturbances from resource use (energy, water, space, materials) and emissions (discharges to air, water and soil, waste)
Link 3 State the resulting state in air, water and soil
Link 4 Impact an estimate of the negative effects of the environmental quality for man, nature and economy
Link 5 Response the (policy) response to these disturbances

Indicatoren

positieve evolutie Positieve evolutie, met de doelstelling binnen bereik, of gunstige toestand.
onduidelijke evolutie Geen of beperkte evolutie, maar onvoldoende om de doelstelling te bereiken, of neutrale toestand.
negatieve evolutie Negatieve evolutie, verder weg van de doelstelling, of ongunstige toestand.
onvoldoende informatie beschikbaar Onvoldoende informatie.
De toekenning van smileys is geen exacte wetenschap maar veeleer een expertoordeel. Het 'oormerken' van indicatoren houdt onmiskenbaar het gevaar in van te sterke vereenvoudiging. Daarom wil de smiley de lezer vooral aanzetten om de bijhorende indicatorbeschrijving te lezen.

Indicatoren

positieve evolutie Positieve evolutie, met de doelstelling binnen bereik, of gunstige toestand.
onduidelijke evolutie Geen of beperkte evolutie, maar onvoldoende om de doelstelling te bereiken, of neutrale toestand.
negatieve evolutie Negatieve evolutie, verder weg van de doelstelling, of ongunstige toestand.
onvoldoende informatie beschikbaar Onvoldoende informatie.
De toekenning van smileys is geen exacte wetenschap maar veeleer een expertoordeel. Het 'oormerken' van indicatoren houdt onmiskenbaar het gevaar in van te sterke vereenvoudiging. Daarom wil de smiley de lezer vooral aanzetten om de bijhorende indicatorbeschrijving te lezen.