Deel deze pagina

Verzenden
NL EN

Bodem

Bedreiging van de bodem

De bodem staat bloot aan een reeks bedreigingen zoals:

  • erosie
  • afdichting
  • afname van organisch materiaal
  • verontreiniging
  • afname biodiversiteit
  • verdichting
  • verzilting
  • landverschuivingen
  • overstroming

Bodemaantasting wordt veroorzaakt of geaccentueerd door menselijke activiteiten zoals land- en bosbouw op basis van ongeschikte methodes, industriële activiteiten, toerisme, stedelijke en industriële wildgroei en bouwactiviteiten. De eerste vier aantastingen worden hier beschreven aan de hand van indicatoren. De overige aantastingen worden beschreven in het achtergronddocument bodem. Overstroming wordt behandeld onder het thema waterkwantiteit.

Gevolgen van bodemaantasting

Bodemaantasting bedreigt de economische, maatschappelijke en ecologische functies van de bodem:

  • Productie van voedsel- en andere landbouwgewassen is net als de bosbouw afhankelijk van de bodem.
  • In de bodem worden mineralen, organische stof, water en allerlei chemische verbindingen opgeslagen en getransformeerd. De bodem is een opslagplaats voor schadelijke stoffen en kan door omzettingsprocessen voorkomen dat deze rechtstreeks in lucht of water terecht komen. De bodem brengt stoffen koolstofdioxide (CO2) en andere gassen in de atmosfeer.
  • De bodem is een natuurlijke filter voor het grondwater en een bron voor watervoorziening.
  • De bodem vormt de woonomgeving voor verschillende dieren en planten.
  • De bodem vormt, letterlijk, het draagvlak voor menselijke activiteiten en is een belangrijk landschapselement, dat deel uitmaakt van het cultureel erfgoed.
  • De bodem levert diverse grondstoffen zoals klei, zand, mineralen en organisch materiaal zoals turf.

Scenario's tot 2030

Om zicht te krijgen op de mogelijke evoluties in de komende decennia heeft MIRA eind 2009 de Milieuverkenning 2030 gepubliceerd. Daarin zijn verschillende scenario's uitgewerkt voor het landgebruik.
Info
Raadpleeg de bijhorende indicatoren aan de hand van bovenstaande selectie-tool of via de overzichtslijst onderaan deze pagina.

Onderzoeksrapporten

Achtergronddocument Bodem (2011) (pdf, 5,27 MB)

Onderzoeksrapport 'Bodemafdichting' (2011) (pdf, 353 KB)

Onderzoeksrapport 'Verfijning ruimtemodel' (2011) (pdf, 11,6 MB)

Onderzoeksrapport 'Landgebruikskaart voor Vlaanderen en Brussel' (2011) (pdf, 6,79 MB)

Onderzoeksrapport "Scenario’s voor de reductie van erosie en sedimentaanvoer in Vlaanderen" (2006) (pdf, 178 KB)

Andere publicaties

Bodem - Verontreiniging en afdichting bedreigen de bodem (2007) (pdf, 1,48 MB)

Bodem - Schaalvergroting in de aanpak van bodemverontreiniging (2006) (pdf, 861 KB)

Bodem - Bodembedreigingen bekend, hoe aanpakken? (2005) (pdf, 2,72 MB)

Verbanden

Bodemverontreiniging wordt veroorzaakt door een brede waaier van giftige en/of verontreinigende stoffen:

  • De problematiek van een overmaat aan voedingstoffen voor planten (nitraten en fosfaten, meststoffen dus) in de bodem, komt aan bod in Vermesting.
  • Verzurende stoffen (o.a. NOx en SO2) hebben eveneens een nefast effect op de bodem (thema Verzuring).
  • Pesticiden kunnen tijdens en na toepassing in de bodem terechtkomen, waar ze gedurende een bepaalde tijd een nadelig effect uitoefenen op het bodemleven en de bodemeigenschappen, zoals de afbraak van organisch materiaal.
  • Zware metalen van menselijke oorsprong (bv. door industriële activiteiten) kunnen op de bodem terechtkomen door atmosferische depositie. Ze worden opgenomen door planten en dieren en via doorsijpeling bereiken ze het grondwater.
  • Producten van onvolledige verbranding(POVs), zoals dioxines,die in de bodem terechtkomen, kunnen opgenomen worden in de voedselketen van de mens.
  • De eigenschappen van bepaalde verontreinigende parameters zoals Vluchtige Organische Stoffen (VOS), stoffen die bv. in verfproducten zitten,zijn van die aard dat zij in het grondwater een grillig verspreidingspatroon hebben waardoor zij moeilijk in kaart te brengen zijn en bovendien een sterke verspreiding vertonen naar diepe grondwaterlagen toe.

Bodemerosie en sedimentaanvoer zijn verbonden met de thema’s verspreiding van bestrijdingsmiddelen, verspreiding van zware metalen en kwaliteit van het oppervlaktewater.

Bodemafdichting heeft gevolgen voor de waterhuishouding en leidt tot versnippering van de open ruimte.

Afname organisch materiaal in de bodem beïnvloedt de koolstofcyclus en de stikstofcyclus en houdt zo verband met vermesting en klimaatverandering.

DPSI-R (de verstoringsketen)

De verstoringsketen is een veelgebruikt analysekader in de internationale milieurapportering. De keten schematiseert de oorzaken tot en met de gevolgen van de milieuproblemen.

Schakel 1 Driving forces (Maatschappelijke activiteiten) de onderliggende oorzaken van de milieuproblemen (productie, consumptie, transport, recreatie, enz.)
Schakel 2 Pressure (Druk) de directe oorzaken van de verstoringen brongebruik (energie, water, ruimte, grondstoffen) emissies (lozingen naar lucht, water en bodem, afval)
Schakel 3 State (Toestand) de resulterende toestand in lucht, water en bodem
Schakel 4 Impact (Impact) een inschatting van de negatieve gevolgen van de milieukwaliteit voor mens, natuur en economie
Schakel 5 Response (Respons) het (beleids)antwoord op deze verstoringen

Indicators



DPSIR-chain

The DPSI-R chain is a frequently used analysis framework in international environmental reporting. The DPSI-R chain outlines the causes to the impacts of environmental problems.

Link 1 Driving forces the underlying causes of environmental problems (production, consumption, transportation, recreation, etc.)
Link 2 Pressure the direct causes of the disturbances from resource use (energy, water, space, materials) and emissions (discharges to air, water and soil, waste)
Link 3 State the resulting state in air, water and soil
Link 4 Impact an estimate of the negative effects of the environmental quality for man, nature and economy
Link 5 Response the (policy) response to these disturbances

Indicatoren

positieve evolutie Positieve evolutie, met de doelstelling binnen bereik, of gunstige toestand.
onduidelijke evolutie Geen of beperkte evolutie, maar onvoldoende om de doelstelling te bereiken, of neutrale toestand.
negatieve evolutie Negatieve evolutie, verder weg van de doelstelling, of ongunstige toestand.
onvoldoende informatie beschikbaar Onvoldoende informatie.
De toekenning van smileys is geen exacte wetenschap maar veeleer een expertoordeel. Het 'oormerken' van indicatoren houdt onmiskenbaar het gevaar in van te sterke vereenvoudiging. Daarom wil de smiley de lezer vooral aanzetten om de bijhorende indicatorbeschrijving te lezen.

Indicatoren

positieve evolutie Positieve evolutie, met de doelstelling binnen bereik, of gunstige toestand.
onduidelijke evolutie Geen of beperkte evolutie, maar onvoldoende om de doelstelling te bereiken, of neutrale toestand.
negatieve evolutie Negatieve evolutie, verder weg van de doelstelling, of ongunstige toestand.
onvoldoende informatie beschikbaar Onvoldoende informatie.
De toekenning van smileys is geen exacte wetenschap maar veeleer een expertoordeel. Het 'oormerken' van indicatoren houdt onmiskenbaar het gevaar in van te sterke vereenvoudiging. Daarom wil de smiley de lezer vooral aanzetten om de bijhorende indicatorbeschrijving te lezen.