Deel deze pagina

Verzenden

Inkomsten uit milieugerelateerde belastingen

Vergroening van de belastingen kan worden gerealiseerd op drie manieren: de introductie van nieuwe milieugerelateerde belastingen, het verhogen van de tarieven van bestaande milieugerelateerde belastingen en door het inbrengen van milieuaccenten in bestaande belastingen. 

Onder een milieugerelateerde belasting wordt verstaan: “elke verplichte betaling aan de overheid waar geen duidelijk voordeel tegenover staat, geheven op een belastingbasis die geacht wordt een specifieke milieurelevantie te hebben”. Zowel de Vlaamse als federale belastingen die van toepassing zijn in Vlaanderen werden opgenomen in de indicatoren. 

Om de vergroening van het belastingstelsel op te volgen, worden een aantal indicatoren opgevolgd. Er worden twee hoofdtypes indicatoren opgevolgd die elk uit een aantal deelindicatoren bestaan:

  1. Indicatoren op basis van de overheidsinkomsten uit milieugerelateerde belastingen:
    • Overheidsinkomsten in euro’s,
    • Overheidsinkomsten als % van BBP en totale belastinginkomsten,
    • De verhouding van arbeids- en milieugerelateerde belastingen,
    • Overheidsinkomsten volgens economische activiteit en doelgroep.
  2. Indicatoren op basis van de tarieven van milieugerelateerde belastingen:
    • Individuele tariefindicatoren,
    • Geaggregeerde tariefindicatoren,
    • Tarieven als % van de eindprijs van het milieugoed,
    • Het impliciet belastingtarief op energie en transport.  

Indicatoren geven altijd een reductionistische kijk op de werkelijkheid. Ze zijn aantrekkelijk voor beleidsmakers, omdat ze het mogelijk maken met één of enkele cijfers een realiteit samen te vatten, waaruit vaak automatisch logische beleidsaanbevelingen vloeien. Toch heeft het reduceren van een werkelijkheid in één cijfer een groot nadeel, namelijk dat nuances verdwijnen achter de berekening van de indicator. Daarom is het aan te raden om verschillende types van indicatoren samen te bekijken om een goed beeld te krijgen van de vergroening van het belastingstelsel. De inkomstenindicatoren worden dus best samen bekeken met de tariefindicatoren

De inkomstenindicatoren hebben het voordeel dat ze gemakkelijk bij elkaar kunnen worden opgeteld (uitgedrukt in euro’s), waardoor ze makkelijk kunnen worden uitgedrukt op macroniveau en zich lenen voor internationale vergelijking en evolutie doorheen de tijd.
Dit type van indicator heeft echter ook een belangrijk nadeel: de totale inkomsten zijn steeds het product van een tarief en een hoeveelheid. Door een tariefstijging wordt het gedrag aangepast en wordt er minder vervuild. Dit is een duidelijk voorbeeld van vergroening in ecologische zin. Het is echter onzeker wat er met de totale milieugerelateerde belastinginkomsten zal gebeuren: zullen ze stijgen door het hogere tarief en/of dalen door de lagere hoeveelheid vervuiling of heffen beide effecten elkaar op? Het hangt af van de intensiteit van beide effecten. Een stijging van de indicator, een vergroening van de fiscaliteit, hoeft niet noodzakelijk een vergroening in ecologische zin met zich mee te brengen. Meer vervuiling leidt immers ook tot meer inkomsten uit milieugerelateerde belastingen.

Uw eigen indicatorrapport
Voeg deze fiche toe aan uw eigen 'Indicatorrapport à la carte' door hierboven aan te klikken.
D P S I R

Verloop

Totale inkomsten uit milieugerelateerde belastingen stagneren

In de eerste figuur wordt de evolutie van de inkomsten uit de milieugerelateerde belastingen weergegeven over de periode 1981-2014. Na een sterke toename van inkomsten uit milieugerelateerde belastingen in de jaren ’90, zijn de inkomsten in reële termen de laatste zeven jaar niet of nauwelijks geëvolueerd. Deze vaststelling kan worden veralgemeend tot de volledige 21ste  eeuw: de laatste vijftien jaar zit er weinig evolutie in deze indicator. In 2004 en 2005 zijn de inkomsten uit energiebelastingen plots gestegen, door een sterke stijging van de accijnstarieven op benzine en diesel, de invoering van de Eliaheffing en de invoering en uitbreiding van de federale bijdrage op elektriciteit en gas. Sinds 2005 wordt een stabiele tot licht dalende tendens in de (reële) belastinginkomsten uit milieugerelateerde belastingen waargenomen. De daling is grotendeels toe te schrijven aan de daling in de reële inkomsten uit energiebelastingen, die dan weer te wijten is aan een daling in de accijnzen op diesel en de afschaffing van de Eliaheffing. De neerwaartse knik in 2009 is vooral te wijten aan de economische crisis. 

De impact van de belangrijke nieuwe milieugerelateerde belastingen die in 2016 zijn ingevoerd, zijn nog niet zichtbaar in deze grafiek. Over enkele jaren zullen vooral de verhoogde bijdrage Energiefonds en de kilometerheffing voor vrachtwagens de indicator wellicht doen stijgen. 

Energiebelastingen dominant

De energiebelastingen blijven in Vlaanderen de dominante milieugerelateerde belastingen gemeten als percentage van de overheidsinkomsten uit milieubelastingen. Het overwicht is in 2014 zelfs nog licht toegenomen t.o.v. 2011, van 61,8 % tot 63,9 %. De transportbelastingen (o.a. de verkeersbelasting en de belasting op inverkeerstelling) nemen 29,1 % voor hun rekening. De federale milieubelasting omvat vooral de verpakkingsheffing op wegwerpdrankverpakkingen en waren in 2014 goed voor 4,5 % van de totale inkomsten uit milieuheffingen. De Vlaamse milieubelastingen hebben een aandeel van 2,5 % en bestaan onder andere uit milieuheffingen op het storten en verbranden van afval, de grondwaterheffing en de afvalwaterheffing. 

Vlaanderen achteraan de Europese klas

Om een internationale vergelijking en de evolutie van de inkomsten uit milieugerelateerde belastingen weer te geven worden ze vaak uitgedrukt als percentage van het BBP en van de totale belastinginkomsten. In Vlaanderen (figuur 2) kennen beide inkomstenindicatoren een dalende tendens sinds 1996. De enige periode met een duidelijke stijgende tendens was de periode 1988-1996. De laatste vier jaar (2010-14) zijn de indicatoren nog significant gedaald:

  • van 5,03 % naar 4,26 % voor de indicator t.o.v.de belastinginkomsten;
  • van 2,03 % naar 1,87 %  voor de indicator t.o.v. het BBP.

De daling is niet verwonderlijk, aangezien de inkomsten uit milieugerelateerde belastingen de laatste drie jaar zijn gestagneerd en zowel het BBP als de totale belastinginkomsten zijn toegenomen. Indien de inkomsten uit milieubelastingen worden afgezet tegen het BBP (figuur 3) staan België (2,05 %) en Vlaanderen (1,87 %) nog steeds bij de laatste plaatsen en scoren merkelijk onder het EU-gemiddelde (2,5 %). Slechts drie landen scoren slechter dan Vlaanderen. Indien de indicator ‘inkomsten uit milieugerelateerde belastingen als percentage van de totale belastinginkomsten’ zou worden vergeleken, dan staat Vlaanderen zelfs op de laatste plaats. Het is duidelijk dat België en Vlaanderen, ondanks de aanhoudende aansporingen van internationale instanties, nog steeds achterblijven op het vlak van het gebruik van milieugerelateerde belastingen. De verklaring van het lage percentage is te vinden bij de inkomsten uit energiebelastingen, die zijn laag in vergelijking met de rest van Europa. 

De indicatoren zijn gebaseerd op het MIRA-onderzoeksrapport 'Vergroening van het belastingstelsel in Vlaanderen' (Bachus K., 2016), dit rapport wordt eind december 2016 gepubliceerd.

Meer info

Lees het volledige MIRA-rapport 'Vergroening van het belastingstelsel in Vlaanderen' (Bachus K., 2016) (pdf 2,7 MB)

DPSI-R (de verstoringsketen)

De verstoringsketen is een veelgebruikt analysekader in de internationale milieurapportering. De keten schematiseert de oorzaken tot en met de gevolgen van de milieuproblemen.

Schakel 1 Driving forces (Maatschappelijke activiteiten) de onderliggende oorzaken van de milieuproblemen (productie, consumptie, transport, recreatie, enz.)
Schakel 2 Pressure (Druk) de directe oorzaken van de verstoringen brongebruik (energie, water, ruimte, grondstoffen) emissies (lozingen naar lucht, water en bodem, afval)
Schakel 3 State (Toestand) de resulterende toestand in lucht, water en bodem
Schakel 4 Impact (Impact) een inschatting van de negatieve gevolgen van de milieukwaliteit voor mens, natuur en economie
Schakel 5 Response (Respons) het (beleids)antwoord op deze verstoringen

Indicators



DPSIR-chain

The DPSI-R chain is a frequently used analysis framework in international environmental reporting. The DPSI-R chain outlines the causes to the impacts of environmental problems.

Link 1 Driving forces the underlying causes of environmental problems (production, consumption, transportation, recreation, etc.)
Link 2 Pressure the direct causes of the disturbances from resource use (energy, water, space, materials) and emissions (discharges to air, water and soil, waste)
Link 3 State the resulting state in air, water and soil
Link 4 Impact an estimate of the negative effects of the environmental quality for man, nature and economy
Link 5 Response the (policy) response to these disturbances

Indicatoren

positieve evolutie Positieve evolutie, met de doelstelling binnen bereik, of gunstige toestand.
onduidelijke evolutie Geen of beperkte evolutie, maar onvoldoende om de doelstelling te bereiken, of neutrale toestand.
negatieve evolutie Negatieve evolutie, verder weg van de doelstelling, of ongunstige toestand.
onvoldoende informatie beschikbaar Onvoldoende informatie.
De toekenning van smileys is geen exacte wetenschap maar veeleer een expertoordeel. Het 'oormerken' van indicatoren houdt onmiskenbaar het gevaar in van te sterke vereenvoudiging. Daarom wil de smiley de lezer vooral aanzetten om de bijhorende indicatorbeschrijving te lezen.

Indicatoren

positieve evolutie Positieve evolutie, met de doelstelling binnen bereik, of gunstige toestand.
onduidelijke evolutie Geen of beperkte evolutie, maar onvoldoende om de doelstelling te bereiken, of neutrale toestand.
negatieve evolutie Negatieve evolutie, verder weg van de doelstelling, of ongunstige toestand.
onvoldoende informatie beschikbaar Onvoldoende informatie.
De toekenning van smileys is geen exacte wetenschap maar veeleer een expertoordeel. Het 'oormerken' van indicatoren houdt onmiskenbaar het gevaar in van te sterke vereenvoudiging. Daarom wil de smiley de lezer vooral aanzetten om de bijhorende indicatorbeschrijving te lezen.

Terug naar overzicht