Metalen zijn per definitie niet afbreekbaar en (bio)accumuleren in het aquatisch milieu. Een aantal ervan zijn essentieel voor diverse biochemische processen in organismen. Bij hogere concentraties kunnen ze echter toxisch worden voor waterorganismen. Metalen komen in oppervlaktewater in opgeloste en in gebonden vorm voor.

Voor de trends van zware metalen in oppervlaktewater worden de totale concentraties (som van opgeloste en gebonden vorm) gebruikt want die worden al het langst opgevolgd. Meer bepaald worden voor arseen, cadmium, chroom, koper, kwik, nikkel, lood en zink de relatieve evoluties van de voortschrijdende gemiddelde concentraties gepresenteerd. Daarbij is de waarde voor jaar x het gemiddelde van x-1, x, x+1.

De opgeloste concentraties zijn ecologisch relevanter want in die vorm worden ze gemakkelijker opgenomen door aquatische organismen. Vandaar dat sinds enkele jaren de opgeloste concentraties gemeten worden en dat de nieuwe milieukwaliteitsnormen voor oppervlaktewater (9 juli 2010) voor de opgeloste vorm gelden. De toets aan de norm geeft aan hoe problematisch de metalen waren voor het oppervlaktewater in het meest recente meetjaar.