Stijging zeeniveau overtreft nu al duurzaamheidsdoelstelling
Het Klimaatverdrag bepaalt dat de broeikasgasconcentratie gestabiliseerd moet worden op een niveau waarop geen gevaarlijke menselijke verstoring van het klimaatsysteem optreedt. Dit moet gebeuren binnen een termijn die ecosystemen toelaat zich op een natuurlijke wijze aan te passen, die de voedselvoorziening verzekert en die duurzame economische ontwikkeling garandeert. Wetenschappelijk wordt als duurzaamheidsdoelstelling een maximale stijging van het zeeniveau met 2 cm per decennium vooropgesteld.
In totaal is het globale gemiddelde zeeniveau met zo'n 120 meter gestegen sinds het einde van de laatste ijstijd, nu 20 000 jaar geleden. In de 20ste eeuw nam het gemiddeld zeeniveau op aarde jaarlijks met 1,7 mm toe. Op sommige plaatsen in Europa werd de doelstelling van max. 2 cm per decennium al overschreden. Recent werd vastgesteld dat er sinds de jaren 50 een significante versnelling van de wereldwijde zeespiegelstijging is ingezet. Inmiddels zit de jaarlijkse zeespiegelstijging al aan 3,1 mm per jaar en meer (mondiaal gemiddelde).
Belgische kust volgt mondiale trend
Ook aan de Belgische kust wordt een stijging van het zeeniveau waargenomen (figuur). Zo geven metingen in Oostende, waarvoor de langste tijdsreeks bestaat, een gemiddelde stijging aan van 1,7 mm per jaar over de periode 1937-2007. De later opgestarte meetreeksen in Zeebrugge en Nieuwpoort laten zelfs gemiddelde stijgingen van 2,4 en 2,7 mm per jaar zien. Een getrapte lineaire trendanalyse voor de meetreeks van Oostende laat dan ook een versnelling in zeespiegelstijging zien: tot 1992 een gemiddelde stijging met 1,4 mm/jaar, tegenover 4,4 mm/jaar in de jaren daarna. Eerder werd ook al aangetoond dat de stijging sterker is bij hoog- dan bij laagwater.
Nader onderzoek heeft aangetoond dat die gemiddelde toename aan onze kust de resultante is van een gemiddelde lineaire stijging van 18 cm per eeuw en een golvende beweging met een amplitude van ongeveer 3,5 cm en een terugkeerperiode van ongeveer 19 jaar. Die schommeling is een gevolg van de langzame variatie van de hoek tussen aarde, zon en maan. Omwille van het gelijktijdig optreden van die twee fenomenen (de lineaire stijging en de schommeling) is het dus níet zo dat de zeespiegel elk jaar gemiddeld een beetje stijgt. Wel wisselen periodes van ongeveer 9,3 jaar zeespiegelstijging af met periodes van ongeveer 9,3 jaar geringere zeespiegeldaling, met als netto resultaat een stijging.
Verwachte evolutie deze eeuw
Deze eeuw verwacht het IPCC onder invloed van de globale opwarming een toename van het gemiddeld zeeniveau met 18 tot 59 cm (2090-2099 t.o.v. 1980-1999). De belangrijkste bijdragen daarvoor zullen komen van de uitzetting van het zeewater, het afsmelten van gletsjers en kleine ijskappen maar ook de gestage veranderingen van de grote ijskappen op Groenland en Antarctica. Als bovendien de afkalving aan de randen van de Groenlandse en West-Antarctische ijskap doorgaat op het elan van de afgelopen jaren, kan de zeespiegel nog bijkomend met 10 à 20 cm extra stijgen deze eeuw. Doorrekeningen van klimaatmodellen voor Nederland geven een stijging van de zeespiegel in 2050 aan met 15 tot 35 cm t.o.v. 1990. Voor 2100 komen de Nederlandse modellen uit op +35 tot +85 cm. En ook na 2100 verwachten onze noorderburen een aanhoudende zeespiegelstijging.
Nederland en België zijn de twee meest kwetsbare Europese landen voor overstromingen t.g.v. een stijgend zeeniveau: meer dan 85 % van het kustgebied ligt er lager dan 5 meter boven het zeeniveau. In Vlaanderen ligt ongeveer 15 % van het oppervlak (Kustzone en Scheldepolders) minder dan 5 meter boven het gemiddeld zeeniveau. Bovendien blijkt de bebouwing van de kustlijn nergens in Europa zo uitgesproken te zijn als in België: in 2000 bleek ruim 30 % van de kuststrook van 10 km bebouwd te zijn, en zelfs bijna 50 % van de strook tot 1 km van de kustlijn. In West-Vlaanderen woont 33 % van de bevolking in laaggelegen poldergebieden gevoelig voor overstromingen door toedoen van de zee.