Verloop

Aantal zware overstromingen neemt toe 

Overstromingen zijn de meest voorkomende natuurrampen in Europa en het aantal zware overstromingen (≥ 10 doden of ≥ 100 slachtoffers of wanneer internationale hulp wordt gevraagd of de noodtoestand wordt uitgeroepen) is zowel op mondiaal niveau als in Europa en België sinds 1970 significant toegenomen (figuur). Tussen 1998 en 2004 werd Europa getroffen werd door meer dan 100 grote overstromingen, en men verwacht dat zowel het aantal als de intensiteit van de overstromingen nog zal toenemen onder invloed van klimaatverandering. Die overstromingen in de periode 1998-2004 kostten 700 mensen het leven, en zo’n half miljoen mensen verloren hun woonst. Het (verzekerd) economisch verlies t.g.v. van die overstromingen bedroeg minstens 25 miljard euro. Overstromingen in 2005 (aantal: 44; slachtoffers 119 010; schade: meer dan 4,9 miljard US$) en 2006 (aantal: 33; slachtoffers: 179 238; schade: meer dan 0,5 miljard US$) hebben die cijfers nog verder de hoogte ingejaagd. Men verwacht dat zowel het aantal als de intensiteit van de overstromingen nog zal toenemen onder invloed van klimaatverandering.

Alhoewel zich ook in Vlaanderen altijd al overstromingen hebben voorgedaan, valt op dat we vrij recent heel wat belangrijke overstromingen gekend hebben: de winters 1993-1994 en 1994-1995, augustus 1996, september 1998, december 1999, februari 2002, december/januari 2003, juli 2005 en juli 2007. Daarbij werden vaak gebieden overstroomd die bij mensenheugenis nog nooit overstroomd waren. Ook blijkt dat overstromingen in Vlaanderen een wijdverspreid fenomeen zijn: tussen december 1993 en maart 2003 deden 241 van de 309 gemeenten in Vlaanderen een beroep op het Rampenfonds voor tussenkomst na overstromingen.

Klimaatverandering slechts één van de vele factoren 

Afzonderlijk bekeken is geen enkele van bovenvermelde overstromingen in Vlaanderen toe te schrijven aan de klimaatverandering. Maar uit de projecties blijkt wel dat er statistisch gezien een hoger risico te verwachten valt onder invloed van klimaatveranderingen in de 21ste eeuw.

Klimaatverandering (meer intense neerslagperiodes en een hoger zeewaterpeil) is echter maar één van de factoren die het aantal – en de schade ten gevolge van – overstromingen bepalen. Over het algemeen is het effect van klimaatverandering op het totale overstromingsrisico veel kleiner dan de wijzigingen in bodemgebruik, bevolkingsaantallen enz.

Verwachtingen bij blijvende zeespiegelstijging en wijzigende neerslag

Voor onze kust is berekend dat bij een zeespiegelstijging van een halve meter de overstromingsrisico’s al met een factor 10 toenemen wanneer strand en vooroevers niet gelijktijdig opgehoogd worden. Nu al voorziet het Vlaamse Gewest in het compenseren van een zeespiegelstijging met een structurele verhoging en versterking van de zeewering (zandtoevoer op het strand en op de vooroever). Nederland en België zijn de twee meest kwetsbare Europese landen voor overstromingen t.g.v. een stijgend zeeniveau: meer dan 85 % van het kustgebied ligt er lager dan 5 meter boven het zeeniveau. In Vlaanderen ligt ongeveer 15 % van het oppervlak (Kustzone en Scheldepolders) minder dan 5 meter boven het gemiddeld zeeniveau.

Naast de dreiging die uitgaat van een stijgend zeeniveau, zal ook het wijzigend neerslagpatroon in België het risico op overstromingen doen toenemen. De neerslagtoename verwacht voor de wintermaanden zou periodiek het grondwaterniveau doen stijgen. Dat zou gedeeltelijk het risico op droogte in de zomermaanden kunnen compenseren. Maar op enkele specifieke locaties in België zal een toename van de grondwatertafel aanleiding geven tot wateroverlast; namelijk in de streken met oude steenkoolmijnen. Doorrekening van verschillende klimaatscenario’s geeft voor de wintermaanden ook een verhoogd debiet aan voor onze rivieren: een toename met 4 tot 28 % tegen 2100. Voor de Schelde zou dat vooral stroomopwaarts van Dendermonde tot een toename van overstromingen leiden, zeker wanneer de verhoogde rivierafvoer valt in een periode van waterverzadigde bodems.

Info